Muasır Medeni̇yet Sevi̇yesi̇nin Çok Uzağında: Mahmut Makal’ın Bi̇zi̇m Köy Adlı Eseri̇ Işığında Türki̇ye’de Cumhuri̇yetçi̇li̇ği̇n Köylülükle İli̇şki̇si

Abstract

1940’lı yılların sonunda Varlık dergisinde yayımlanan bir dizi deneme, genç bir köy öğretmeni olan Mahmut Makal’ı Türkiye’nin gündemine taşıdı. Makal, İç Anadolu’nun bir köyündeki gündelik yaşam izlenimleri nedeniyle İstanbul ve Ankara’daki entelektüel çevrelerin hemen ilgisini çekti. Gözlemleri daha sonra Bizim Köy adıyla 1950’de yayımlandı ve çeyrek yüzyıldan fazla bir süredir devam eden Tek Parti iktidarının sona ermesiyle sonuçlanan ilk şeffaf ulusal seçimlerin arifesine denk geldi. Burada hem sıradan bir İç Anadolu köyündeki yaşam koşullarına hem de erken Cumhuriyet döneminde Kemalizmin temsilcileri tarafından hedeflenen “muasır medeniyet seviyesine ulaşma” idealine bakarak Türkiye’de demokratik düzene geçiş koşullarının bir değerlendirmesini sunmayı amaçlıyorum. Bu bağlamda, köylüler ve köy yaşamı ile çok-partili sisteme geçiş sürecinde karşılaşılan toplumsal sorunlar üzerine bazı değerlendirmelerde bulunarak Bizim Köy’ün ışığında cumhuriyetçilikle köylülük ve Türkiye’deki edebiyatla siyasetin ilişkisini göstermeye gayret ediyorum.

In late 1940s, a series of essays published in Varlık Journal brought the young teacher Mahmut Makal to the agenda of Türkiye with a kind of sinister fame. Because of his everyday-life impressions in a village in Central Anatolia, Makal attracted the curiosity of intellectual circles in Istanbul and Ankara immediately. His observations were published later in 1950 as Bizim Köy (A Village in Anatolia) and coincided with the eve of the first transparent national elections, which resulted in the end of the One-Party rule that had been in place for more than a quarter of a century. Here I aim at presenting an assessment of the transition towards a democratic order in Türkiye via looking at both the living conditions in an ordinary Central Anatolian village and the ideal of “attaining the level of contemporary civilization” aimed at by representatives of Kemalism in the early republican period. In this context, I will make some critical comments on peasants and republicanism as well as the nature of the relationship between politics and literature, and on the collateral, social problems encountered during the transition to a multi-party system in Türkiye.