Sağlık Kurumlarında İstenmeyen Olay Bildiriminde Motive Edici ve Engelleyici Faktörler: Bir Ölçek Geliştirme Çalışması ve Psikometrik Özellikleri

Abstract

Bu araştırmada, sağlık çalışanlarının istenmeyen olay bildirimi yapmalarını motive edici ve engelleyici faktörleri ölçebilecek bir ölçek geliştirmek ve bu ölçeği İstanbul ilindeki sağlık kurumlarında görev yapan sağlık çalışanlarının psikometrik özellikleri ile değerlendirmek, aynı zamanda ölçeğin geçerlik, güvenirliğini sağlamak amaçlanmaktadır. Araştırma Kasım 2024 ve Aralık 2024 tarihleri arasında, kolayda örneklem yöntemi kullanılarak, İstanbul ilinde görev yapan 300 sağlık çalışanıyla gerçekleştirilen metodolojik tipte bir çalışmadır. İstenmeyen Olay Bildirimi Tutum Ölçeği(İOBTÖ) için, araştırmacı tarafından literatür taraması yapılarak oluşturulan toplamda 38 sorudan oluşan taslak formu, kapsam geçerliliği açısından değerlendirilmek üzere uzman görüşlerine sunulduktan sonra, görüşler doğrultusunda 29 maddeye düşürülmüştür. Sonrasında yapılan güvenilirlik çalışması ve ön test sonuçları doğrultusunda ölçekteki madde sayısı 26'ya indirilerek son şeklini almıştır. İOBTÖ'nün geçerliğinin test edilmesinde, Açımlayıcı Faktör Analizi(AFA) ve Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) kullanılmıştır. AFA sonucunda 26 madde ve 2 alt boyuttan oluşan bir ölçek elde edilmiştir. Faktör analizi çerçevesinde Kaiser-Meyer-Olkin (KMO) analizi yapılarak örneklemin yeterli olduğu görülmüştür (KMO = 0.94). Cronbach α iç tutarlılık analizi yapılarak(α=0.940) ölçeğin güvenilir bir ölçek olduğu belirlenmiştir. Çalışmamızda; 24 hipotezden yola çıkılarak; sağlık çalışanlarının demografik özelliklerinin ölçekten alınacak puanlar arasında fark oluşturup oluşturmadığı değerlendirilmiştir. Hipotezlere ilişkin testlerin değerlendirilmesi sonucunda; "Engelleyen Faktörler" alt boyutunda, daha önce olay bildirimi yapanların ve yapmayanların puanları arasında anlamlı bir fark bulunmuştur (p <0.05). İOBTÖ toplam puanında da daha önce olay bildirimi yapanların ve yapmayanların arasındaki fark anlamlı bulunmuştur (p<0.05). Çalışma sonucunda, ölçeğin sağlık çalışanlarının istenmeyen olay bildiriminde motive edici ve engelleyici faktörleri belirleyebilmek için kullanılabilecek geçerli ve güvenilir bir ölçek olduğu ayrıca "Engelleyen Faktörlerin" olay bildirimini güçlü bir şekilde olumsuz yönde etkilediği, bu etkileri azaltmaya yönelik çalışmalara ağırlık verilmesi ile bu konudaki eğitimlerin etkinliğinin arttırılmasının, sağlık çalışanlarının olay bildirimi yapma motivasyonunu olumlu anlamda etkileyeceği düşünülmüştür.This study aims to develop a scale that can measure the motivating and inhibiting factors for healthcare professionals reporting adverse events and to evaluate this scale with the psychometric properties of healthcare professionals working in healthcare institutions in Istanbul, and at the same time to ensure the validity and reliability of the scale. The research is a methodological study conducted with 300 healthcare professionals working in Istanbul between November 2024 and December 2024, using the convenience sampling method. The draft form consisting of a total of 38 questions created by the researcher through a literature review for the Adverse Event Reporting Attitude Scale (OAATS) was presented to expert opinions in order to be evaluated in terms of content validity and was reduced to 29 items in line with the opinions. Afterwards, in line with the reliability study and pre-test results, the number of items in the scale was reduced to 26 and took its final form. Exploratory Factor Analysis (EFA) and Confirmatory Factor Analysis (CFA) were used to test the validity of the OAATS. As a result of EFA, a scale consisting of 26 items and 2 sub-dimensions was obtained. Within the framework of factor analysis, Kaiser-Meyer-Olkin (KMO) analysis was performed and it was seen that the sample was sufficient (KMO = 0.94). Cronbach α internal consistency analysis was performed (α=0.940) and it was determined that the scale was a reliable scale. In our study; based on 24 hypotheses; it was evaluated whether the demographic characteristics of healthcare professionals created a difference between the scores to be obtained from the scale. As a result of the evaluation of the tests related to the hypotheses; in the sub-dimension of "Inhibiting Factors", a significant difference was found between the scores of those who had previously reported an incident and those who had not (p <0.05). In the total score of IOBTÖ, the difference between those who had previously reported an incident and those who had not was found significant (p <0.05). As a result of the study, it was thought that the scale is a valid and reliable scale that can be used to determine the motivating and inhibiting factors in the reporting of adverse events by healthcare professionals. It was also thought that "Inhibiting Factors" have a strong negative effect on event reporting, and that focusing on studies to reduce these effects and increasing the effectiveness of training on this subject will positively affect the motivation of healthcare professionals to report events.