Hâce Yûsuf Hemedânî: Hayatı, Eserleri ve Tasavvuf Anlayışı

Abstract

Şahsiyeti, tasavvufî kişiliği, eserleri ve halifeleri hakkında sağlam bilgilere sahip olduğumuz Yûsuf Hemedânî’nin hayatı ile ilgili bilgilerde karışıklık söz konusudur. Birbiriyle ihtilaflı olan bu bilgiler kendisiyle görüşmüş olan ünlü tarihçi Sem’ânî’ye ve halifesi Abdülhâlık Gucdüvânî’ye dayanır. Araştırmacılar daha çok Sem’ânî’nin verdiği bilgilere itibar etmektedirler. Hemedânî, Bağdat Nizamiye Medresesi’nde devrin en etkili âlimlerinden ve bilhassa Şâfiîlerin üstadı Ebû İshâk Şîrâzî’den zâhirî ilimleri almıştır. Daha sonra tasavvufî hayata yönelmiş, bu alanda kendisini yetiştirmiş, Horasan bölgesinde etkisi çağları aşan faaliyetlerde bulunmuştur. Mâtürîdî bir kelamcı ve Hanefî bir fakîh olarak, Sünnî Tasavvuf anlayışının en mühim kurucu ve temsilcilerinden birisi olmuş, bu anlayış üzere bölge halkını irşat etmiştir. Onun tasavvuf anlayışı, hem yetiştirmiş olduğu pirler, mürşitler, şeyhler, ârifler, âlimler ve müritler vasıtasıyla, hem de kaleme almış olduğu eserleri vasıtasıyla günümüze kadar etkisini devam ettirmiştir. (Geçici öz)

Khaja Yusuf al-Hamadani, who is mentioned as "Sheikh of Sheikhs (Master of Masters)" in the sources, is one of the most distinguished figures in the history of Sufism. He had very important influences both in shaping the understanding of Sufism, which called "Sunni Sufism," and in the formation of religious orders. According to the words of the olds, "zulcenaheyn" who known as, in other words he is a scholar and guide who knows, explains and lives both sharia and sufism very well. On the other hand, he has provided that Abd al-Qadir al-Jilani, who had deeply influenced all the sect and sufism understanding after him, by solving the of his Sufi difficulties and started his duty of guidance. He is one of the people who helped the formation and settlement of "Sunni Islam and Sufism in the Turkestan region with his caliphs including Ahmad al-Yasawi, who has settled the direction of Islam and Sufism in almost all Turkish geography. Unfortunately, the information about the life, lineage and sheikhs of Yusuf al-Hamadani, who has such an important place in the history of Sufism, is mixed. Today, even if there are some studies about him dealing with these issues, these situations have not been clarified in these studies; It does not appear to come to an clarifing with the available information. In this article, the life of Khaja Yusuf has been handled once again, provided that available knowledge and studies are evaluated. Based on his sufi identity and views, it has been tried to reveal his contributions to science, wisdom and the Islamic world.