Muhafazakâr ideolojinin bir aygıtı olarak kamera: Yücel Çakmaklı filmografisi üzerine bir analiz

Abstract

Bu çalışmanın konusu, Türk sinemasında farklı eğilimlerin sahneye aktarıldığı bir dönemde Batılılaşma karşısında yerli, milli ve dini unsurları halka sunma söylemi ile yola çıkan ve Milli Sinema'nın ilk örneklerini veren Yönetmen Yücel Çakmaklı'nın filmlerindeki ideolojik söylemi dönemin siyasi atmosferi içinde analiz etmektir. 1960'ların sonunda siyasi ortamın etkisiyle sinemada üç akım öne çıkmıştır. Bu akımlar, Halit Refiğ'in başını çektiği Ulusal Sinema, Yılmaz Güney ile özdeşleşen Devrimci Sinema ve Yücel Çakmaklı'nın kurucusu olduğu Milli Sinema'dır. Ulusal ve Milli Sinema Cumhuriyetçi-dindar ikileminde sinemanın adı ile ilgili ayrışma yaşamıştır. Bu çalışmada milli sinemanın ortaya çıktığı dönemden itibaren "Milli sinema ile Yücel Çakmaklı bize ne söylemektedir?" sorusu toplumsal, kültürel, siyasal ve tarihsel bağlamda ele alınmıştır. Araştırmamızda Yönetmen Çakmaklı'nın öne çıkan on bir filmi dönemin şartları ve bu konudaki literatür göz önüne alınarak detaylı analize tâbi tutulmuştur. Araştırmanın bulgularına göre yönetmen Çakmaklı milli ve yerli söylemi folklorik unsurlarla sınırlı tutmuş, rejime yönelik herhangi bir muhalif tutumdan kaçınarak, sağ-muhafazakâr söylemi yeniden üretmiş, din olgusunu sembolik anlamda kültürel bir unsur olarak ele almıştır.The subject of this study is to analyze the ideological discourse in the films of Director Yücel Çakmaklı in the political atmosphere of the period, who started off with the discourse of presenting local and national elements to the public on the axis of religion in the face of Westernization in a period when different trends in Turkish cinema were put on the screen and who gave the first examples of the National cinema he founded. At the end of the 1960s, three movements came to the fore in cinema under the influence of the political atmosphere. These movements are the Republican National Cinema led by Halit Refiğ, the Revolutionary Cinema identified with Yılmaz Güney, and the National Cinema founded by Yücel Çakmaklı. Considering Republican National and National Cinema, they came to a parting of the ways between the Republican and the religious points of view with regard to the name of the cinema. This study addresses the question, "What does Yücel Çakmaklı tell us through National Cinema?" as of the emergence of National Cinema in social, cultural, political and historical context. The study analyzes eleven prominent movies of Director Çakmaklı in detail, taking into account the circumstances of the period and the relevant literature. Based on the findings of the study, Director Çakmaklı limited the national and local discourse to folkloric elements through symbolic signs, reproduced the rightist-conservative discourse avoiding any opposition towards the regime, and addressed the phenomenon of religion as a cultural element in a symbolic sense.