Gennadius Kütüphanesi Arşivindeki Osmanlı Dönemi Belge Koleksiyonları Üzerine Bir Değerlendirme: Tepedelenli Ali Paşa ve Konstantinos Musurus Koleksiyonları

Abstract

Yunanistan'ın önde gelen araştırma kütüphanelerinden biri olan Gennadius Kütüphanesi aynı zamanda önemli arşiv koleksiyonlarına da ev sahipliği yapmaktadır. Bu koleksiyonlardan (Tepedelenli) Ali Paşa ve Konstantinos Musurus koleksiyonları Osmanlıca belgeler ya da farklı dillerdeki belgelerin üzerine düşülmüş Osmanlıca notlar içermeleri sebebiyle Osmanlı Arşivi ile karşılaştırmalı çalışmaların yürütülmesine elverişli kaynaklar sunmaktadır. Bu çalışma Gennadius Kütüphanesi'ndeki bu iki önemli koleksiyonunu tanıtmayı ve bu koleksiyonlardan alınan belgelerle Osmanlı Arşivi'nde yapılabilecek çalışmalara örnekler vermeyi amaçlamaktadır. Bu koleksiyonlar arasında, içinde sekiz yüze yakın Osmanlıca resmî devlet belgesi barındıran Musurus Koleksiyonu bu konuda büyük bir potansiyele sahiptir fakat bu koleksiyondaki Osmanlıca belgelerin bir kataloğunun yapılmamış olması bu belgeler üzerinde yürütülecek çalışmaları güçleştirmektedir. 2023 yılında Gennadius Kütüphanesi'nde yürüttüğümüz araştırmalarımız sırasında Musurus Koleksiyonu'ndaki Osmanlıca belgeleri inceledik ve çalışma konularımızla ilgili belgelerin fotoğraflarını aldık. Yürüttüğümüz bu çalışma göstermektedir ki, bu koleksiyondaki Osmanlıca belgeler Avrupa tarihi, Balkan tarihi, Osmanlı modernleşme tarihi, Modern Yunanistan tarihi, kadın çalışmaları, eğitim tarihi, nüfus hareketleri ve göç, bölgesel adli vakalar, askerî sistemin dönüşümü ve daha pek çok konuda yürütülebilecek çalışmaların başlıklarını içinde barındırmaktadır. Bu sebeple makalemizde, Musurus Koleksiyonu'nundaki Osmanlıca belgeler üzerinde edindiğimiz araştırma tecrübeleri ışığında; bu evraklar için nasıl bir katalog hazırlanabileceği, katalogdaki konu başlıklarının neler olabileceği, anahtar kelimeler ve belgelerin tarihlerini belirleme konularında karşılaşılabilecek sorunlarla ilgili değerlendirmelere yer verdik. Çalışmamızın sonuçları göstermektedir ki, Ali Paşa ve Musurus koleksiyonlarındaki Osmanlıca belgeler üzerinde çalışmalar yapılması hem bu koleksiyonlardaki Rumca, İngilizce, Fransızca vb. dillerdeki belgelerin daha iyi anlaşılması hem de Gennadius Kütüphanesi'ndeki kaynaklardan yola çıkarak Osmanlı Arşivi'nde devam edecek daha geniş araştırmaların yapılabilmesi için büyük önem arz etmektedir.

The Gennadius Library is a specialized research library in Greece, and among the archival collections in the library, Ali Pasha (Tepelena) and Konstantinos Mousouros archives include documents in Ottoman Turkish. This paper will introduce these documents in Ali Pasha and Mousouros collections respectively. Specifically, Mousouros Collection consists of approximately eight hundred documents in Ottoman Turkish but their contents are not described in the catalogue of the library. Although the personal papers and the documents in Ottoman Turkish are complementary sections of the Mousouros Collection, it is difficult to assess these papers in Section 8 without a catalogue to guide the researcher. In 2023, while carrying out research in the Gennadius Library, I examined the documents in Ottoman Turkish that provide a glance into the diplomatic and socio-economic history in the 19th century from Ottoman perspectives. A systematic catalogue prepared for these documents would allow researchers to conduct comparative studies with the other sections of Mousouros Collection and the sources in the Ottoman Archive. This study suggests titles to categorize these documents in a separate catalogue, in which each document is described with key words and the Islamic/Rumi dates in the documents are provided in the Gregorian calendar. This study indicates that these sources in Ottoman Turkish in Ali Pasha and Mousouros collections would help to better understand the contents of documents in the other sections of these archives, and also that these documents are crucially important for broader studies by historians that would begin in the Gennadious Library and end in the Ottoman Archive.