Kelamda Sosyolojı Versus Sosyolojıde Kelam

Abstract

İlk etapta sosyoloji ile kelam arasındaki ilişkiyi konuşmak ve tartışmak anlamlı gelmeyebilir. Çünkü kelam geleneksel İs- lami bilimlerden biri iken, sosyoloji modern sosyal bilimler içinde yer almaktadır. Farklı zaman dilimlerinde ortaya çıkmış olan bu iki disiplini ilişkili bir hale getirmek anakronik bir yaklaşım olarak görünmektedir. İkinci olarak kelamın konula- rıyla sosyolojinin konuları farklı gerçeklik düzlemlerine karşı- lık gelmektedir. Kelam, kendine dini hükümlerin temeli sayı- lan inançsal değer ve ilkeleri konu seçerken, sosyoloji toplum- sal olgu ve süreçlerle uğraşmaktadır. Bütün bunlara rağmen dini değer ve normların toplum için formüle edildiği ve bunla- rın bir biçimde toplumu etkiledikleri düşünülürse, kelam ile sosyoloji arasında hemencecik bir bağ kurulabileceği akla yat- kın bir hale gelmektedir. Sözgelimi teolojisinde kader inancı- na yer veren ve bunu topluma empoze eden bir kelamın etkisi ile teolojisinde buna yer vermeyen ve insan iradesinin özgürlü- ğünü savunan bir doktrinin toplum üzerindeki etkisi aynı ol- mayacaktır. Yine aynı şekilde, belirli bir toplumsal formasyo- nun dini ilke ve inançların algılanmasına ve yaşanmasına etki edeceği kabul edilirse, bu iki disiplinin ilk etapta düşündüğü- müzden daha fazla alakalı ve etkileşimli olacağı kendiliğinden ortaya çıkacaktır. Bu noktada tarım toplumları ile sanayi top- lumlarında dini algı ve pratiklerin aynı olacağı söylenebilir mi?