İmâm-ı Rabbânî’nin Mektûbât'ında Nakşi Mürîdlerin Âdâbı

Abstract

Bu makale, İmam-ı Rabbânî’nin (ö. 1034/1624) el-Mektûbât isimli eseri çerçevesinde Nakşibendiyye yoluna mensup olan bir mürîdin riayet etmesi gereken âdâbı ortaya koymayı hedeflemektedir. Çalışmada genel olarak tarama modeli benimsenmiş olup literatür taraması ve doküman incelemesi yöntemleri kullanılmıştır. Bu çerçevede İmam-ı Rabbânî'nin mektuplarından derlenen üç ciltlik el-Mektûbât isimli eser taranmış, özellikle tarîkat mensuplarına yazılan mektuplar tespit edilmiş ve bu mektuplarda dile getirilen müritlik âdâbı ortaya konmaya çalışılmıştır. İmâm-ı Rabbânî'ye göre mürîdin manen mesafe almasındaki en önemli faktör şeyhtir. Bu yüzden mürîd, öncelikle intisâb ettiği şeyhin, irşâda ehil hakîkî bir şeyh olmasına dikkat etmelidir. Doğru şeyhe intisâb ettikten sonra mürîde düşen, nasuh bir tövbe ile tövbe edip şeyhine tam manada teslim olmaktır. Bu teslimiyet, “fenâ fi’ş-şeyh” diye tabir edilen tarzda olmalı; yani mürîd, kendi irâdesini şeyhinin irâdesinde yok etmeli ve yaptığı her şeyi onun talimatıyla yapmalıdır. Mürîd, mümkün mertebe şeyhinin sohbetinde bulunmaya çalışmalı, onunla sürekli irtibat hâlinde bulunmalı; ona hürmet etmeli ve mensubu bulunduğu tarîkatın prensiplerine bağlı kalıp başka tarikatların uygulamalarına iltifat etmemelidir. Ayrıca mürîd, kerâmet meraklısı olmamalı, daima istikâmet üzere bulunmaya çalışmalı, takvâ ve verâ sahibi olmalı, elde ettiği her türlü kemâlâtı şeyhinden bilmelidir. Mürîdin mânevî terakkisi, onun bu şartlara riayet etmesine bağlıdır. Aksi takdirde maksada vâsıl olmak imkan dâhilinde değildir.

This article aims to reveal the etiquette that a disciple belonging to the Naqshbandiyya path should observe within the framework of Imam Rabbani's (d. 1034/1624) al-Maktubat. In the study, the screening model was adopted in general and literature screening and document review/analysis methods were used. In this context, a three-volume work called al-Maktubat, compiled from the letters of Imam Rabbani, was scanned in particular, the letters written to the members of the sufi order were tried to be identified, and the etiquette of discipleship described in these letters was tried to be revealed. According to Imam Rabbânî the shaikh is the most important factor in the spiritual distance of the disciple. For this reason, the disciple should first make sure that the shaikh to whom he is connected is a true shaikh capable of guiding him to the right path. After being attached to the right shaikh, what a disciple must do is repent with sincere repentance and fully submit to the shaikh. This surrender should be in the style called “fana fi shaikh"; in other words, the disciple must destroy his will in the will of his shaikh; he must do everything he does at his behest. The disciple should strive to be in the company of his shaikh as much as he can, keep in constant contact with him, respect him, adhere to the principles of the sufi order he is a member of, and not compliment the practices of other sufi order. In addition, a disciple should not be an enthusiast of miracle, he should always try to be in the uprightness (istikamah), he should have piety (takwa) and godliness (wara), must know that the spiritual maturity he has acquired stems from his shaikh. The spiritual progress of the disciple depends on his compliance with these conditions. Otherwise, it is impossible to achieve the goal.