Yugoslavya Makedonyası'nda Türklerin Kültür ve Kimlik Arayışı (1918-1953)

Abstract

Bu çalışma, Yugoslavya Makedonyası’ndaki Türklerin kültürel ve sosyal yapılarını, dönemin koşulları doğrultusunda incelemeyi amaçlamaktır. Böylece, Türk ve Müslüman toplumu tarafından kurulan cemiyetlerin oluşum aşamaları ve gerçekleştirdikleri faaliyetler detaylı bir şekilde analiz edilerek ortaya konulmuştur. Bu yaklaşım, Balkanlar ve Makedonya’nın coğrafyası, tarihsel süreci, demografik yapısı, Balkanlardaki Osmanlı dönemindeki Makedonya’nın coğrafi sınırları, sosyoekonomik yapısı ve eğitimi gibi konular ele alınırken, bu gelişmelerin yanı sıra Yugoslavya’nın tarihsel arka planı da kapsamlı bir şekilde incelenmiştir. Makedonya’da yaşayan Türklerin kültürlerini korumak ve bir sonraki nesile aktarmak için karşılaştıkları zorluklar tespit edilmiştir. Tez, Makedonya’daki Türklerin kültürlerini koruma amacıyla örgütlenme süreçlerine odaklanmaktadır. Balkan Savaşları sonrasından İkinci Dünya Savaşı sonrasına kadarki süreçte Makedonya’daki Türklerin karşılaştığı toplumsal ve siyasi değişiklikler, kurdukları cemiyetler ve bu cemiyetlerin kültürel, dini ve eğitim alanındaki faaliyetleri incelenmiştir. Cenubi Sırbistan İslam Muhafaza-i Hukuk Cemiyeti, Şefkat Derneği, Üsküp Yardım Cemiyeti, İslam Manastır Hamiyet Cemiyeti ve Yücel Teşkilatı gibi sivil toplum kuruluşlarının faaliyetleri detaylı bir şekilde ortaya konmuştur. Sivil toplum kuruluşları, Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivi, Makedonya Devlet Arşivi, Üsküp Şehir Arşivi gibi birimlerindeki belgelerle desteklenmiş ve incelenmiştir. Dönemin şartlarına uygun olarak Osmanlı Türkçesi, Sırpça ve Makedonca olmak üzere arşiv kaynakları bulunmuştur. Ayrıca cemiyetler ile ilgili kaynak kitap ve makaleler ise Arnavutça, Makedonca ve İngilizce gibi farklı dillerdeki kaynaklardan araştırılmıştır. Yücel Teşkilatı’nın tasfiyesinin ardından tetiklenen Makedonya’daki Türklerin büyük göç süreci tarihi bir perspektiften değerlendirilmiştir.

This study aims to examine the cultural and social structures of the Turks in Yugoslav Macedonia in line with the conditions of the period. Thus, the formation stages of the societies established by the Turkish and Muslim communities and the activities they carried out were analyzed in detail and presented. This approach addresses issues such as the geography, historical process, demographic structure of the Balkans and Macedonia, the geographical borders of Macedonia during the Ottoman period in the Balkans, its socio-economic structure and education, while these developments as well as the historical background of Yugoslavia were comprehensively examined. The difficulties that the Macedonian Turks faced in preserving their culture and transferring it to the next generation were identified. The thesis focuses on the organizational processes of the Turks in Macedonia in order to preserve their culture. The social and political changes that the Turks in Macedonia faced in the period from the Balkan Wars to the Second World War, the societies they founded and the cultural, religious and educational activities of these societies were examined. The activities of Cenubi Sırbistan İslam Muhafaza-i Hukuk Society, the Şefkat Society, the Skopje Turks Aid Society, İslam Manastır Hamiyet Society and the Yücel Organization have been presented in detail. Research on civil society organizations has been supported and examined with documents from units such as the Presidential State Archive, the Macedonian State Archive and the Skopje City Archive. Archival sources in Ottoman Turkish, Serbian and Macedonian, in accordance with the conditions of the period, have been found. In addition, source books and articles on societies have been researched from sources in different languages such as Albanian, Macedonian and English. The great migration process of Turks in Macedonia, which was triggered after the liquidation of the Yücel Organization, has been evaluated from a historical perspective.