Arap dilinde harf-i cerler ve kullanım boyutları

Abstract

Arapça'da harf-i cerler, -diğer harflere göre- dilde daha sık kullanıldıkları, anlamı daha etkili vurguladıkları ve ayrıntıları daha net belirledikleri için dilcilerin ilgi odağı olmuş ve haklarında çok yazılıp çizilmiştir. Arapça'daki bu zenginliğe dokunmak, kelimelerdeki genişliğe değinmek ve kullanımlardaki çeşiklilikten söz etmek için bu araştırmada harf-i cerler çalışma alanı olarak seçilmiştir. Bu araştırmada önceden yazılıp çizilenlerle tekrara düşmemek ve konuya analiz ve tasnif boyutlarında yenilik katmak için harf-i cerlerin ele alındığı eski ve yeni geniş literatürün derlenmesi, farklı görüşlerin dikkatlice incelenmesi ve konunun etraflıca değerlendirilmesi hedeflenmiştir. Araştırmada, öncelikle harf-i cerler kavramsal açıdan detaylıca incelenmekte, ne olup ne olmadıkları belirlenmekte ve sayıları hakkında yeni tespitlerde bulunulmaktadır. Ardından belli tasnif çerçevesinde ayrıntılı kullanım boyutları incelenmekte, cümlede bıraktıkları lafzî ve mânevî etkiler belirlenmekte ve zâid olma veya hazfedilme gibi özel durumlarıyla ilgilenilmektedir. Son olarak kavramsal niteliği ve kullanım boyutu belirlenmiş olan harf-i cerlerin belli özelliklerini vurgulamak ve farklılıklarını öne çıkarmak için hem müstakil yapıları itibariyle hem de mecrûru ve müte'allakına dair kullanım koşulları itibariyle çeşitli sınıflandırılmalara tâbî tutulmuşlardır.