Vehb b. Münebbih Rivâyeti Bağlamında ‘On Emir’

Abstract

İslami ilimlerin temel kaynaklarından olan Sünnet, hadislerin davranışa dönüşmesi olarak tanımlanabilir. Bu anlamda Hz. Muhammed’e s.a.v. ait olduğu ifade edilen sözlerle birlikte sahâbe ve tâbiûn sözleri de davranış oluşturması bakımından önem kazanarak temel eserlerde yer almıştır. Maktû‘ olarak adlandırılan, nadir de olsa muhtevasının önceki vahiy kaynaklı dini geleneklere ait kitaplardaki bilgilere benzerliği sebebiyle tenkit edilen tâbiûn sözlerinden bazıları, İslam âlimlerince ilgili eserlerde yer verilerek bilgi kaynağı olmuştur. Bu bağlamda bazı âlimler tarafından aktardığı rivâyetlerle tenkit edilen Vehb b. Münebbih, nakilleriyle önem arz etmiş ve ayrı bir araştırma konusu yapılmıştır. Aynı şekilde oryantalistler de O’nu özel ilgi alanı olarak araştırma konusu ederek, Tevrat ve İncil esaslı anlatımlara benzer nakillerinin fazlalığıyla tenkitlerinde odak noktası yapmışlardır. Bu bağlamda Vehb b. Münebbih’e izafe edilerek tenkide konu edilen, Yahudilik ve Hıristiyanlıkta önemli bir yere sahip ‘On Emir’ rivayeti örnek gösterilebilir. İlgili rivayet, on emre dair maddelerle birlikte Tevrat, İncil ve Kur’ân’da kastedilen anlamlarıyla incelenerek kıyas edilmiştir. Yapılan kıyas sonrasında elde edeceğimiz bilgi, tekst-kontekst bağlamında ayrı bir değer taşımaktadır. Bu kıyas, ehli-i kitapla ilgili nakledilen bilginin doğruluğu noktasında ve interdisipliner düşünceye katkı sağlaması bakımından da önem kazanmaktadır.

Sunnah, one of the main sources of Islamic sciences, is the transformation of hadith into behaviour. In this sense, the sayings of the ashāb (companions) and the tabi‘ūn (successors) have gained importance in terms of behaviour and have been included in the works. Some of the sayings of the tabi‘ūn, which are called maqtu‘ and criticized for being similar to revelation-based religions, were included by Islamic scholars in their works and became a source of information, albeit rare. In this context, although Wahb ibn Munabbih was criticized, he gained importance with his narrations and became the subject of research. Again, orientalists have made him the centre of their criticism by investigating the similarity of his narrations with the texts of the Torah and the Bible. The ‘Ten Commandments’ narrative, which is also important in Judaism and Christianity, is an example of this claim. The narrative was compared with the Torah, the Bible and the Qur'an, which contains the Ten Commandments. The information to be obtained from the comparison is of particular value in the context of text-context. This comparison is important in terms of the accuracy of information about Ahl al-Bayt and its contribution to interdisciplinary thinking.