Molla Halil Es-Si'irdî'nin Tercemetu Meşâhîri'n-Nahviyyîn ve'l-Lügaviyyîn Adlı Eserinin Tahkîki

Abstract

Bu doktora tezi, 19. yüzyılın ilk yarısında Osmanlı coğrafyasında önemli bir ilim otoritesi olarak tanınan Molla Halil el-Hizanî es-Siirdî’nin hayatını, ilmi faaliyetlerini ve öğrenci yetiştirme sürecini ele almaktadır. Siirt’in Gulpik köyünde doğan Molla Halil, kendi döneminde bölgesel bir ilim otoritesi olarak öne çıkmış, öğrencilere verdiği dersler ve kaleme aldığı eserlerle ilmi mirasını oluşturmuştur. Binaenaleyh bu araştırma, Molla Halil’in kaleme aldığı “Tercemetu Meşahiri’nNahviyyin ve’l-Lugaviyyin” adlı eserin tahkiki üzerine odaklanmaktadır. Bu eser, nahiv ve lugat alanlarında ilmi birikimi genç nesillere aktarmayı amaçlayan önemli bir kaynaktır. Tez, eserin genel yapısı, ana temaları ve İslam düşünce geleneği içindeki yeri üzerine bir analiz sunmaktadır. Ayrıca, araştırma Molla Halil’in yaşadığı dönemin genel çerçevesini çizerek, Osmanlı İmparatorluğu’nun son dönemine denk gelen bu süreçteki toplumsal, siyasal ve kültürel değişimlere ışık tutmaktadır. Molla Halil’in Siirt’te geçirdiği yıllardaki ilmi faaliyetleri, eğitim atmosferi ve öğrenci profili incelenerek, dönemin Osmanlı coğrafyasındaki ilmi canlılığına dair önemli bir perspektif sunulmaktadır. Sonuç olarak, bu doktora tezi, Molla Halil el-Hizanî es-Siirdî’nin hayatını ve ilmi mirasını detaylı bir şekilde ortaya koymayı amaçlamaktadır. Molla Halil’in bölgesel ilim otoritesi olarak yükselişi, öğrenci yetiştirme süreci ve kaleme aldığı eserlerin önemi, tezin temel odak noktalarını oluşturmaktadır.

This doctoral thesis explores the life, scholarly activities, and the process of educating students of Molla Halil al-Hizani al-Siirdi, a prominent scholarly figure recognized as an intellectual authority in the Ottoman geography during the first half of the 19th century. Born in the village of Gulpik in Siirt, Molla Halil rose to prominence as a regional scholarly authority of his time, shaping his intellectual legacy through teaching and the production of written works. Therefore, this research focuses on the critical analysis of Molla Halil’s work titled “Tercemetu Meşahiri’n-Nahviyyin ve’l-Lugaviyyin.” This particular work serves as a significant source aiming to convey scholarly knowledge in the fields of syntax and lexicography to younger generations. The thesis provides an analysis of the general structure, main themes, and the place of this work within the tradition of Islamic thought. Additionally, the research outlines the broader context of the period in which Molla Halil lived, shedding light on the social, political, and cultural changes during the final years of the Ottoman Empire. By examining Molla Halil’s scholarly activities, the educational atmosphere, and the profile of students in Siirt during his time, the study offers a valuable perspective on the intellectual vibrancy of the Ottoman geography during that era. In conclusion, this doctoral thesis aims to comprehensively present the life and scholarly legacy of Molla Halil al-Hizani al-Siirdi. The rise of Molla Halil as a regional scholarly authority, his contributions to student education, and the significance of his written works form the core focus of the thesis.