1990 sonrası bazı islamcı dergilerde liberalizm ve post-islamcılık tartışması

Abstract

Liberalizm ve din ilişkisi, ikisi arasındaki gerilim alanları, birlikte var olup olamayacakları, genel olarak dünyada ve özel olarak Türkiye’de uzun süredir tartışılmakta olan bir konu. Liberalizm açısından İslam, Hristiyanlık, Yahudilik gibi dinler ya da John Rawls ve Charles Taylor çizgisindeki liberaller için tüm kapsayıcı doktrinler1, belli bir hakikat iddiasına sahip olmaları ve toplumu bu yönde şekillendirme talepleri açısından liberal toplumun istikrarını ve getirdiği özgürlükleri tehdit etmekteler. Bu sebeple yaygın bir liberal görüşe göre dinlerin ve genel olarak tüm kapsayıcı doktrinlerin (elbette liberalizm dışında) kamusal alandan dışlanması liberal toplumun istikrarı için elzemdir. Diğer taraftan bu dinlerin liberal olmayan bağlıları için ise liberalizm ayrımcı bir nitelik taşımakta ve liberal olmayan dindarların liberal normlar çerçevesince dönüştürülmesini gerektirmesi sebebiyle liberalizm insanların dini yaşantılarına müdahale etmekte ve liberal hoşgörü ilkesini ihlal etmektedir (Murad, 2011; Wolterstorff & Audi, 1997, ss. 67-120). Bu minvaldeki eleştirilere göre, liberal olmayan dindarlar dinî geleneklerinden beslenerek siyasal tartışmalara katılmak ve siyaseti yönlendirmek istemektedirler fakat liberalizm bu şekilde yapılan bir din eksenli siyaseti kendi ilkeleri açısından kabul edilemez bulmaktadır. Bu eleştirilerde liberal siyaset düşüncesi, dinî geleneklere yaslanarak yapılan bir siyasetin önünde engel olarak gözükmektedir. Türkiye özelinde liberalizmle İslam arasındaki ilişki üzerine tartışma, 1980 darbesi sonrasındaki kimi gelişmelere bağlı olarak yoğunluk kazanmıştır. Böyle bir tartışmayı tetikleyen önemli olaylar arasında şunlar zikredilebilir: İlk olarak, 1983-1989 arası başbakanlık ve sonrasında 1993’e kadar cumhurbaşkanlığı görevinde bulunmuş olan ve muhafazakâr bir kökenden gelen bir politikacı olarak Turgut Özal’ın belirli bir liberal söylemi benimsemiş olması ve bu anlamda Türk sağında liberal temaları yaygınlaştırmasıdır (Gürpınar, 2013, ss. 132-150; Yayla, 2013, ss. 584-588).