Lider-üye etkileşiminde zaman perspektifinin rolü üzerine bir araştırma

Abstract

Zaman algısı, kişinin bilişsel becerileri ve maruz kaldığı sosyokültürel etkilerin sonucu şekillenerek bir kişilik özelliğine haline gelir ve geçmiş, gelecek ve şimdiki zaman ile ilgili tutum ve davranışları etkiler. Bilinçdışı süreçler kişinin geçmiş, şimdiki zaman ya da gelecek zamandan hangisine odaklı olduğunu, yani baskın zaman yönelimini belirler. Temel zaman yönelimi boyutları geçmiş olumlu, geçmiş olumsuz, şimdi hazcı, şimdi kaderci ve gelecek olarak belirlenmiştir. 1950'lerden itibaren araştırılmakta olan liderlik tarzı ve etkileri meselesi günümüzde gelinen noktada liderin kişisel özellikleri ya da herkese karşı kullandığı davranış kalıplarının ötesine geçerek lider ile çalışan arasındaki ikili ilişkilerin analizi ve bu ilişkilerin niteliğine dair nedensel açıklama arayışına ulaşmıştır. Verimlilik artırma hedefi ile üzerinde çalışılmaya başlanan iş tatmini, çalışanların yaptıkları iş ile ilgili çalışma koşulları, kontrol sistemleri, ilerleme olanakları, sosyal ilişkiler ve çevre gibi muhtelif boyutları değerlendirerek hissettikleri memnuniyeti ifade eder. Proaktif kişilik ve davranışın örgüt içi uyum unsuru olarak yansıması proaktif çalışma davranışı olarak tanımlanır. Proaktif çalışma davranışı, mevcut koşulları iyileştirmek veya yenilerini yaratmak için inisiyatif alma becerisi ve eğilimini ile ifade bulur. Bireysel olarak iş hayatındaki mutluluk işten sonuçların beklentileri ne kadar karşıladığı ile bağlantılıdır. Kurumsal olarak ise karlılık, verimlilik, gelişme ve süreklilik göz ardı edilemez ölçüde çalışan mutluluğuna bağlıdır. Örgüt içinde bir araya gelen kişilerin kaçınılmaz olan bireysel farklılıklarında sağlanabilecek uyumun iş tatmini ve lider- üye etkileşimi ile ilişkisinin araştırıldığı bu çalışmada yönetici- çalışan zaman yönelimi uyumu bir değişken olarak belirlenmiş ve anket yöntemi ile toplanan verilerden her bir çalışanın bağlı olduğu yöneticisinin baskın zaman yönelimi boyutuna olan uzaklığı hesaplanmıştır. Çalışma sonucunda yönetici- çalışan zaman yönelimi uyumu ile hem yönetici hem de çalışanlarda iş tatmini arasında anlamlı bir ilişki olduğu tespit edilmiştir. Zaman yönelimi uyumu; lider üye etkileşimi birlikte ele alındığında çalışan iş tatminini %17,9 oranında; proaktif çalışma davranışı ile birlikte ele alındığında yönetici iş tatminin %8,1 oranında açıklamaktadır. Yönetici-çalışan zaman yönelimi uyumunun lider- üye etkileşimi ile ilişkisinin zayıf olduğu tespit edilse de lider-üye etkileşimi zaman yönelimi uyumu ile iş tatmini arasında kısmi aracılık rolü oynamaktadır.

The perception of time becomes a personality trait by being shaped as a result of the cognitive skills of the person and the sociocultural influences experienced. This perception affects attitudes and behaviours related to the past, future and present. Dominating time perspective, which means whether the person is focused on past, present or future time, is determined by unconscious processes. The main time perspective dimensions are past positive, past negative, present hedonistic, present fatalistic, and future. The issue of leadership style and its effects, which has been investigated since the 1950s, has gone beyond the personal characteristics of the leader or the behaviour patterns he uses towards everyone, and has reached to the point that we search for a causal explanation for the characteristics and the quality of the bilateral relations between the leader and the employee. Job satisfaction, expresses the contentedness that employees feel by evaluating various dimensions related to the work, such as working conditions, control systems, advancement opportunities, social relations and environment. The reflection of proactive personality and behaviour, as an element of harmony within the organization, is defined as proactive work behaviour. Proactive work behaviour is expressed in the ability and disposition to take initiative to improve existing conditions or create new ones. Individually, happiness in business life is related to how well the results from the work meet the expectations. On the other hand, corporately, it is possible to say that profitability, productivity, development and continuity depend on employee happiness to an undeniable extent. In this study, manager-employee time perspective congruence is defined as a variable and calculated for each manager- employee pair from the data collected by the survey prepared. As a result of the study, it was determined that there is a significant relationship between manager-employee time perspective congruence and job satisfaction for both managers and employees. Together with leader-member exchange, time perspective congruence can explain 17.9% of employee job satisfaction. And together with proactive work behaviour, it can explain 8.1% of manager job satisfaction. Although it has been determined that the relationship between manager-employee time perspective congruence and leader-member exchange is weak, it is confirmed that leader-member Exchange still plays a partial mediating role between time perspective congruence and job satisfaction.