Ahmet Kemal Paşa ve Osmanlı Eğitiminin Kamu Yönetimine Geçme Sürecindeki Rolü

Abstract

Ahmet Kemal Paşa 1808-1887 yılları arasında yaşamış, öğretmenlik, müdürlük, maarif ve evkaf nazırlıkları ve başkaca kamu görevlerinde bulunmuş bir devlet adamıdır. Paşa; Fransızca, Almanca, Farsça ve Arapça gibi hem doğu hem de batı kültürlerine ait diller bilen ve kendini ilmi olarak yetiştirmiş bir şahsiyettir. 1824 tarihli ilköğretim zorunluluğunu içeren padişah fermanından 1924’teki Tevhid-i Tedrisat Kanunu’na kadar eğitim faaliyetlerinin vakıflardan alınarak kamu yönetimine geçirilmesi ve etkin denetime tabi tutulmasında Ahmet Kemal Paşa'nın büyük rolü olmuştur. Tarama modeliyle tasarlanmış olup belge analizine dayanan bu çalışmada paşanın bu rolü ve uygulamaları ortaya konmaktadır. Başta Osmanlı arşivi olmak üzere kronikler ve dönem gazeteleri gibi birincil kaynaklar ile konuyla ilgili ikincil kaynaklar incelenerek analiz edilmiştir. Ahmet Kemal Paşa, Birçok Avrupa ülkesinde okul modellerini inceleme, eski okulları dönüştürme, müfredat çevirileri ve kültüre uygun müfredatlar oluşturma, yeni eğitim materyalleri oluşturma ve temin etme, sınıfların yapısını değiştirme, yapılanlara karşı çıkan ve uygulamaları sabote edenlere karşı mücadele, eğitim ve maarif teşkilatıyla ilgili yasal düzenlemeler hazırlama gibi birçok konuda aktif rol almıştır. Ömrü yaptığı yeniliklerin bir kısmının sonuçlarını görmeye yetmese de Türkiye’de bugünkü ilkokul, ortaokul, lise ve üniversiteden oluşan yapının ve içeriğinin oluşmasında büyük katkıları vardır.