Edebi hatıralarda Çanakkale Savaşı

Abstract

Savaşlar, devletlerin ve milletlerin sosyal ve siyasal değişimine yön verirler. Milletleri ya uçurumun kenarına getirir ya da sosyal değişimlerle yeni hayat tarzlarına sürüklerler. Bu bakımdan, dünya tarihi içerisindeki birçok milletin kaderini yakından ilgilendiren savaşlardan biri de Çanakkale’dir. Özellikle Avrupa, Asya ve Afrika kıtasında devlet sınırlarının değişimine doğrudan veya dolaylı etkisi olmuştur. Müslüman toplulukların yüzyıllar sürecek yeni bir oluşum ve değişiminin de başlangıcıdır. Savaşın yaşandığı yerin Osmanlı Devleti’nin başkenti İstanbul’a yakın olması ve önemli bir jeopolitik bölgede bulunması bu önemi artıran en önemli sebeplerdir. Çanakkale Savaşı’nın sosyal ve siyasal düzlemde yapmış olduğu etki ve cephede yaşananlar bizzat mücadelenin içinde bulunan subay, er ve sağlıkçıların anlık kaleme aldıkları günlük, hatırat ve mektuplar ile yansıtılmaktadır. Ayrıca gazeteci konumundakilerin veya şair/yazarların savaş alanına gitmeleri çevresinde, cephede yaşananlara dair izlenimleri Çanakkale’de vatanın kurtuluşuna dair çözümlerin üretilmeye başladığını göstermektedir. Edebî hatıralar olarak değerlendirilen bu yazılar, Çanakkale Savaşı’nda yaşananlara tanıklık etmektedir. Çalışmamızda Çanakkale Savaşı esnasında kaleme alınmış olan edebi hatırat türündeki eserler araştırılmıştır. Çanakkale Savaşı’nın bu hatıratlarda nasıl ele alındığı ve savaşın hatıralara yansıyan boyutu üzerinde durulmuştur.

Wars direct the social and political change of states and nations. They either bring nations to the edge of the abyss or drag them into new lifestyles with social changes. In this respect, Çanakkale is one of the wars that closely concerns the fate of many nations in world history. It has had a direct or indirect effect on the change of state borders, especially in Europe, Asia and Africa. It is also the beginning of a new formation and change for Muslim communities that will last for centuries. The fact that the war took place close to Istanbul, an important geopolitical region and the capital of the Ottoman Empire, increase its importance even more. The impact of the Çanakkale War on the social and political plane and what happened at the front are reflected in the diaries, memoirs and letters written by the officers, privates and health professionals who were personally involved in the struggle. In addition, the impressions of what happened at the front in the perspectives of the journalists or poets/writers who went to the battlefield show that plans for the liberation of the homeland had begun. These writings, which are considered as literary memories, testify to the events of the war. In our study, how the battle was handled and the extent of the war reflected in literary memoirs written during the war were investigated.