Çeçenistan Tasavvufu’nda Zikir

Abstract

Bu makâlede, Çeçenistan'da yaşayan Müslümanların, özellikle Nakşibendî ve Kâdirîmensubu mutasavvıfların zikirle ilgili görüşleri, ilgili nasları yorumlama şekilleri,zikir âdâbı, zikirlerde uyguladıkları metotları, seyr ü sülûk anlayışları ve zikir ayinlerihakkında kısaca bilgi verilecektir. Makale, giriş, Çeçenistan sûfîlerinde zikir, letâif-iaşere (on latife), zikir adâbı, Nakşibendîlerde zikir usûlü, Kādirîlerde zikir usûlü,kabir tevhîdi ve sonuç olarak on bölümden oluşmaktadır. Çalışmada Çeçenistan'dave kısmen Dağıstan'da (çünkü Çeçenistan'daki Nakşibendi silsilelerin çoğu oradangelmektedir) yaşayan Nakşibendî ve Kādirî şeyhlerinin eserleri ve şahsî tecrübeleriesas alınmıştır. Çalışmamızda, Çeçenistan'daki bazı tasavvufî uygulamalarının diğerbölgelerdekinden farklı oluşuna dikkat çekilmiş ve özellikleri açıklanmıştır.Bunlardan başlıcaları a) Rusya'nın Çeçenistan'daki bütün şeyhleri ortadankaldırmasıyla, ortaya yeni bir şeyhsiz tarikat geleneği çıkmış olması; b) Bölgedesürekli devam eden savaşlar neticesinde cihadın, tasavvufun bir parçası halinegelmiş olmasıdır. Rusya kökenli tarihçilerin çoğu, Çeçenistan'daki müridizm(Nakşibendî) ya da zikrizm (Kādirî) hareketlerinin tasavvufla alakaları olmadığınısavunmaktadırlar. Bu iddialar, ancak Çeçenistan'daki cihadı, medeniyete karşı, aşırıdinci, fanatik bir hareket olarak göstererek, Rusya'nın yüzyıllardır Çeçenistan'dasürdürdüğü sömürgeci politikasını haklı çıkarma çabalarından başka bir şey değildir.Makalede, Çeçenistan'daki sûfîlerin giyim tarzları ve zikir ayinlerinde kullanılanmüzik âletleri hakkında bilgi sağlamak amacıyla görsellere yer verilmiştir.In this article, brief information will be given about the views of the Muslims livingin Chechnya, especially the Naqshbandi and Qadiri Sufis, about dhikr, ways ofinterpreting the relevant verses, dhikr etiquette, the methods they used in dhikr,concept of seyr u sulûk and the dhikr rites. The article consists of ten sections asintroduction, dhikr in Chechnya Sufis, letâif-i ashere, dhikr etiquette, dhikr methodamong Naqshibendis, dhikr method among Qadiris, oneness of grave andconclusion. The research is based on the works of Naqshbandi and Qadiri sheikhsliving in Chechnya and partly in Dagestan (because most of the Naqshbandi lineagesin Chechnya come from there) and my personal experiences. In our research,attention is drawn to the difference between Sufism in Chechnya and Sufism inother regions and their properties are explained. Most Russian historians argue thatthe muridism or zikrism movements in Chechnya have nothing to do with Sufism.These claims are only an effort to vindicate Russia's colonial policy in Chechnya forcenturies by presenting the jihad in Chechnya as an ultra-religious and fanaticalmovement against civilization.