Benderli Cesârî divanındaki şehir şiirleri

Abstract

Her şair içinde yaşadığı ortamın kültüründen etkilenir. Geniş bir coğrafyaya yayılan, içinde pek çok kültür barındıran Osmanlı Devleti’nin aydın kesimini oluşturan divan şairleri de çevrelerine duyarsız kalmamış şiirlerinde bu unsura doğrudan veya dolaylı yer vermiştir. Klâsik şairlerin coğrafyayla ilişkisi farklı türlerde metinlerin ortaya çıkmasını sağlamış, coğrafya dekoratif bir öğe olarak kullanımı yanında gerçek yönüyle de metinlerde yer almıştır. Edebî eserler belli bir tarih ve coğrafya içinde oluşur. Bu sebeple edebiyatı iyi anlamanın bir yolu da coğrafyayı iyi tanımaktan geçer. İnsan hayatının bir parçası olan coğrafya edebî eserlere mekân ve içerik sağlar. Şairin hayatını şekillendiren temel etkenlerden olan coğrafya onun hayatında önemli bir yere ve etkiye sahiptir. Edebî eserler bize şairin içinde yaşadığı coğrafya, toplumun örf, adet ve gelenekleri, sanat anlayışı ve döneminin bazı olayları hakkında da önemli ipuçları sunar. Divan şairleri doğdukları, bulundukları veya bir müddet yaşadıkları yerler, kasaba ve şehirler hakkında onları övücü tarzda şiirler kaleme almışlardır. Klâsik Türk Edebiyatı’nda bir şehri veya yerleşim yerini konu edinen bu şiirler edebî eser olmanın yanında o şehrin tarih ve kültürüne de kaynaklık eder. Bu eserlerde genellikle söz konusu şehir, tabiat güzelliklerinden mimarî eserlerine, güzellerinden meşhur kişilerine kadar birçok yönüyle methedilir. Ancak şehir konulu eserler içinde az da olsa mersiye ve hicivler de bulunmaktadır. Bu makalede şehir kavramı ve şiirle olan ilişkisi hakkında kısa bilgi verildikten sonra divan şiirinde bir gelenek haline gelen şehir şiirlerine değinilecektir. Daha sonra şiirlerinde gerçek coğrafyayı işleyen 19. Yüzyılın Rumelili şairlerinden Benderli Cesârî tanıtılıp divanında şehirler için yazdığı 11 şiir yorumlanarak şairin şehir algısı anlamlandırılmaya çalışılacaktır.

Every poet is affected by the culture of the society in which he lives. Divan poets, who formed the intellectual part of the Ottoman Empire, which spread over a wide geography and contained many cultures, did not remain indifferent to their environment, and included the culture they lived in in their poems directly or indirectly. The relationship of classical poets with geography has led to the emergence of different types of texts, geography has taken place in texts with its real aspect as well as its use as a decorative element. Literary works are formed within a certain history and geography. For this reason, one of the ways to understand literature well is to know geography well. Geography, which is a part of human life, provides space and content to literary works. Geography, which is one of the main factors shaping the poet's life, has an important place and influence in his life. Literary works also provide us with important clues about the geography of the poet, the customs, traditions and customs of the society, his understanding of art and some events of his period. Divan poets wrote praising poems about the places, towns and cities where they were born, lived or lived for a while. These poems, which are about a city or a settlement in classical Turkish literature, are a source for the history and culture of that city as well as being a literary work. In these works, the city in question is praised in many ways, from its natural beauties to its architectural works, from its beauties to its famous people. However, there are few elegies and satires among the works on the city. In this article, after giving brief information about the concept of the city and its relationship with poetry, the city poems, which have become a tradition in divan poetry, are mentioned. Later, Benderli Cesârî, one of the 19th century Rumelian poets who treated the real geography in his poems, was introduced and the poet's perception of the city was tried to be interpreted by interpreting 11 poems he wrote for cities in his divan.