Tasavvufun Teşekkül Döneminde İhlâs Kavramı

Abstract

Dînî literatürdeki en temel kavramlardan biri de hiç şüphesiz ihlâ s kavramıdır.Hadislerde “din”, “samimiyet” olarak ifade edilmiştir. Bu, esasında dinin ihlas vesamimiyet olmaksızın düşünülemeyeceği anlamını taşır. Onun için Kur’ân-ı Kerim’eve hadis-i şeriflere bakıldığı zaman ihlasın şirkten uzak doğru bir inanç ve riyâdankorunmuş samimi bir kulluğa karşılık geldiği görülmektedir. Dinin bâtınî yahutderûnî boyutu diye ifade ettiğimiz tasavvufun teşekkül döneminde sûfîler, ihlasıgenel kabulün yanısıra kendi doktrinleri çerçevesinde yeniden yorumlamayaçalışmışlardır. İhlas kavramına getirilen bu yeni bakış açısı, kavramın anlamçerçevesini daha da genişletmiş, sistem içerisinde farklı düşünce gruplarının daortaya çıkmasına sebep olmuştur. Yine kavramdaki anlam genişlemesi diğertasavvufî kavramlarla ihlas arasında irtibat kurmayı sağlamıştır. Bu bakımdan ilkdönem sûfîleri açısından bakıldığında ihlas, hem tasavvufî terbiye açısından biryöntem, hem de melâmî düşüncenin teşekkülünde bir tesir oluşturmaktadır. Aynızamanda ihlas, diğer tasavvufî kavramlarla da bağlantılı bir şekilde ele alınmaktadır.Makalede bu hususlara değinilmiş ve tasavvufun teşekkül döneminde sûfîlerin ihlaskavramına yükledikleri anlamlar üzerinde durulmuştur.

One of the most basic concepts in the religious literature is undoubtedly the conceptof ikhlas. In hadiths, religion is expressed as sincerity. This situation basically meansthat religion cannot be thought of without sincerity (ikhlas) and sincerity. Therefore,when the Qur’an and hadith sharifs are considered, it is seen that sincerity correspondsto a true belief away from polytheism and a sincere servitude that is protected fromhypocrisy. In the formation period of Sufism, which we mention to as the internal orinner dimension of religion, the Sufis tried to reinterpret sincerity within theframework of their own doctrines as well as general acceptance. In this respect, fromthe point of view of the early sufis, sincerity is both a method in terms of sufieducation and an influence on the formation of malamah thought. In addition,sincerity is discussed in connection with other mystical concepts. In the article, theseissues are mentioned and the meanings attributed to the concept of ikhlas by the sufisin the formation period of sufism are emphasized.