Erken dönem Osmanlı devlet ve toplum yapısı içindeki gaza anlayışının potlaç ile İslam kozmolojisi perspektifinden yeniden değerlendirilmesi

Abstract

Bu çalışmanın amacı, Erken dönem Osmanlı Devlet ve toplumunun küçük bir beylikten, büyük bir imparatorluğa dönüşmesi sürecinde potlaç kavramının etkisi incelenerek Osmanlı Devleti'nin kuruluş döneminin anlaşılmasına katkı sunmaktır. Bunu yaparken, bir yandan da erken dönem Osmanlı Devlet ve toplum yapısına etki eden İslam kozmoloji anlayışı dikkate alınacaktır. Erken dönem Osmanlı Devlet ve toplum düzeninin kozmolojisinin ontolojik ve metafizik kökleri Farabi ve İbn Sina'da cisimleşmiş Meşşaiye felsefesi içindedir. Meşşailik sadece Aristo düşüncesini değil Platon düşüncesini de içinde barındıran eklektik bir düşüncedir ve temeli "sudür teorisine" dayanır. Klasik İslam felsefesinde, Osmanlı Devlet ve toplumundaki siyasal yapı ve ona temel teşkil edecek olan ahlakın metafizik hiyerarşisi, insan bedenindeki düzen ile sağlandığı varsayılan adaletin, düzenin, işleyiş ve yönetim anlayışının kozmolojik yansıması olarak şekillenmiştir. Nitel olarak gerçekleştirilen bu çalışmada, doküman incelemesine dayalı literatür taraması yapılmıştır. Araştırmada, "tarih araştırmaları" yöntem biçimi seçilmiştir. Elde edilen bulgular sosyal bilimlerde kullanılan analiz ve sentez metodu ile değerlendirilmiştir. Erken dönem Osmanlı Beylik yapısı özellikle, Bursa'nın fethine kadarki dönemde potlaç kültürünün etkisiyle "verme- armağan etme" üzerinden zenginliğin dağıtılmasını sağlayarak devlet olma özelliğini taşıdığı ifade edilebilir. Bu bağlamda, gaza ruhunun, erken dönem Osmanlı Devleti için bir ideali gerçekleştirme arzusunu taşıdığı ileri sürülebilir.

The aim of this study is to contribute to the previous studies on the subject, taking into account the concept of "potlach" to the problematic of how the organization of the early Ottoman State and Society, which was a small principality, could turn into an empire. While doing this, the understanding of Islamic cosmology, which influenced the early Ottoman State and Society structure, will be taken into account. The ontological and metaphysical roots of the cosmology of the early Ottoman State and Social order are in the philosophy of Meşşaiye embodied in Farabi and Ibn Sina. In classical Islamic philosophy, the political structure in the Ottoman State and Society and the metaphysical hierarchy of morality that will form the basis of it have been shaped as the cosmological reflection of the justice, order, functioning and management understanding that is assumed to be provided by the order in the human body. In this qualitative study, a literature review was conducted based on document review. In the research, the method of "historical studies" was chosen. The findings will be evaluated with the analysis and synthesis method used in social sciences. It can be stated that the early period Ottoman Principality structure, especially in the period until the conquest of Bursa, had the feature of being a state by ensuring the distribution of wealth through "give-gift" with the effect of potlaç culture. In this context, it can be argued that the spirit of gaza was concerned with realizing an ideal in the early Ottoman state.