Isaac Edward Schnitzer'in Osmanlı Vatandaşlığına Geçişi ve Mehmet Emin Paşa Olarak Ülkesine ve Bilim Dünyasına Yaptığı Katkılar

Abstract

Bu tez çalışmasının amacı, XIX. yüzyılın ikinci yarısından itibaren gayrimüslimlerin Osmanlı tabiiyetine geçiş süreçlerini, belirlenen bazı ana kategoriler altında açıklamak ve örneklem olarak belirlenen vatandaşlardan biri olan, 1840-1892 yılları arasında yaşamış ve Osmanlı bürokrasisinde görev almış Alman asıllı tıp doktoru Isaac Edward Schnitzer'in, Osmanlı vatandaşlığına geçmesiyle Mehmet Emin Paşa'nın, ülkeye ve bilim dünyasına katkılarını ortaya koymaktadır. XIX. yüzyılda Osmanlı Devleti'nde başlayan batılılaşma süreci, gayrimüslim-Müslim tebaa arasındaki eşitliğin sağlanmasına yönelik çalışmalar ve Avrupa Devletlerinin müdahalelerine karşı verilen mücadele Tanzimat ve Islahat Fermanlarının çıkartılmasıyla sonuçlanmıştır. Bu sorunların yanı sıra verilen imtiyazların aksi yönde kullanılması ile Avrupa ve Amerika'ya göçler, tabiiyetlerin artması Osmanlı Devleti'ni Tabiiyet Kanunu'nu çıkartmaya yöneltmiştir. Tabiiyet Kanunu'nun varlığı ile Osmanlı Devleti'ne gayrimüslimlerin tabiiyet başvuruları giderek artmıştır. Bu isimlerden biri olan Isaac Edward Schnitzer'in tabiiyet sonrası Mehmet Emin Paşa olarak Afrika bölgesindeki idarî ve bilimsel faaliyetleri, Osmanlı Devleti'nin tabiiyet hususuna verdiği önemi göstermektedir. Tabiiyet konusu hakkında yapılan çalışmaların yanı sıra Mehmet Emin Paşa hakkındaki çalışmaların kısıtlı olması bu konunun çalışılmasının önemini ortaya koymuştur. T.C. Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri Başkanlığı Osmanlı Arşivi fonlarından elde edilen belgeler, Emin Paşa'nın mektuplarından oluşan eserler ve Emin Paşa'nın çalışma arkadaşlarının yazmış olduğu eserler bu tezin ana kaynaklarını oluşturmaktadır. Tez çalışmasında araştırmanın amacına yönelik birden fazla yöntem kullanılmıştır. Bu bağlamda nitel araştırma yönteminin literatür tarama ve doküman inceleme yöntemleri kullanılmış ve elde edilen bulgular çalışmaya özgün bir biçimde yansıtılmıştır.

The aim of this thesis is to explain the processes of non-Muslims' transition to Ottoman citizenship from the second half of the 19th century under certain main categories and to highlight the contributions of Isaac Edward Schnitzer, a German-born physician who lived between 1840-1892 and served in the Ottoman bureaucracy, to the country and the scientific world after he became an Ottoman citizen and adopted the name Mehmet Emin Pasha. The modernization process that began in the Ottoman State in the 19th century, efforts to ensure equality between non-Muslim and Muslim subjects, and the struggles against European states' interventions resulted in the issuance of the Tanzimat and Islahat Edicts. Besides these issues, the misuse of granted privileges, emigration to Europe and America, and the increase in naturalizations led the Ottoman State to enact the Nationality Law. With the presence of the Nationality Law, the applications of non-Muslims for Ottoman citizenship increased. One of these individuals, Isaac Edward Schnitzer, after becoming Mehmet Emin Pasha, engaged in administrative and scientific activities in the African region, demonstrating the importance the Ottoman Empire placed on the issue of nationality. Despite the significance of the topic, the limited number of studies in this field and the scarcity of research on the chosen example, Mehmet Emin Pasha, underscore the importance of this study. The main sources of this thesis consist of documents obtained from the Prime Ministry Ottoman Archives, works composed of Emin Pasha's letters, and works written by Emin Pasha's colleagues. Multiple methods were used in this thesis to achieve the research objective. In this context, the qualitative research method's literature review and document analysis techniques were employed, and the findings were uniquely reflected in the study