İmam Ebû Hanife’nin ibadetler konusunda yalnız kaldığı bazı görüşleri ve bunların tahlili

Abstract

İslam düşünce tarihinin köşe taşlarından biri olan İmam Ebû Hanîfe, aynı zamanda İslam hukukunun kurumsal yapıya kavuşmasına katkı sağlayan fakihler arasında ilk sıralarda yer alır. Onun düşünce sistemi farklı ilmi disiplinler tarafından çok yönlü olarak araştırılmış; İslam düşünce ve hukuk tarihindeki derin etkisi ve haiz olduğu konumu takdir ve teslim edilmiştir. Bununla birlikte Ebû Hanîfe, bazı görüşlerinden dolayı birtakım eleştirilerin hedefi olmuştur. Eleştirilen yönlerden biri de münferit kaldığı fıkhî görüşleridir. Doğası gereği fıkhî konularda ihtilaf, kaçınılmaz bir durumdur. Bu nedenle fıkıhta farklı doktrinler ortaya çıkmıştır. Ancak bazı meselelerde İmam Ebû Yûsuf ve İmam Muhammed gibi öğrencilerinin dahi diğer mezhep imamları ile aynı kanaatte olması, İmam Ebû Hanîfe’nin hadislere aykırı hareket ettiği şeklinde ve benzeri birtakım ithamlara maruz kalmasına neden olmuştur. Fıkhın ibâdât, muâmelât ve ukûbât alanlarını ilgilendiren bu görüşlerin tamamı makalenin sınırlarını aşacağı için çalışmada sadece ibadetler konusunda Ebû Hanîfe’nin yalnız kaldığı görüşleri ele alınmış ve bunların tahlili yapılmıştır.

Imam Abū Ḥanīfa, one of the most significant figures of the history of the Islamic thought, was one of the pioneers who contributed to the development of Islamic law. His thought has been examined even by different sciences in many respects and it is clear that his significance in the field of Islamic law and philosophy cannot be neglected. Meanwhile, he has been criticized by some other scholars due to his perspectives. Most of the critiques directed to him were about his solitary ideas. Usually, there unavoidably can be several discussions on juridical issues. Therefore, many different doctrines are related to those new issues. Especially, when his students such as Imam Abu Yusuf and Imam Mohammad stand with other scholars, he has been subjected to certain criticism. As studying Imam Abū Ḥanīfa’s solitary views in all issues in ibâdât, muamelât, and ukûbât would become beyond this study, this article examines just certain issues related to worship practices that Abū Ḥanīfa stood alone.

إن الأقاویل المتعلقة بتحریف القرآن أقاویل صدرت بشكل خاص من قبل المستشرقین منذ زمن بعید. وجوھر الأمر ھو الاعتمام على الادعاء بأن القرآن المنزل من لله إلى النبي علیھ السلام أكثر بكثیر من القرآن الذي بین أیدینا الیوم، وأن بعض الكلمات والآیات من القرآن قد تم تحریفھا سھوا أو عمدا بتغییرھا أو حذفھا. وتعتمد مصادر ھذه الأقاویل في معظمھا على روایات العلماء والمفسرین المنسوبین إلى المدرسة الأخباریة من الشیعة الإمامیة. إلا أن اجماع الأمة في اتجاه أنھ لم یرد مثل ھذا الوضع الذي یخل بصحة كلیة القرآن بمعنى الزیادة والنقصان أصلا. إن فكرة تحریف القرآن في أساسھا موقف لا یمكن أن یشمل عموم الشیعة الإمامیة. لأن العدید من العلماء الذین ینتمون إلى التقلید الشیعي الإمامي قد رفضوا مثل ھذه الروایات على أساس أنھا من أخبار الواحد، وبالتالي لا یمكن أن تحمل قیمة حجیة وعلمیة. في ھذه المقالة تم دارسة مقاربات الشیعة الإمامیة في ادعاء التزویر في سیاق الفترات المبكرة والكلاسیكیة والحدیثة بشكل مقارن، كما تم التطرق أیضًا إلى مقاربات الإمامیة لمسألة جمع المصحف من حیث علاقتھا بالموضوع