Cumhuriyet Dönemi âlimlerinden Haydar Hatipoğlu ve eserleri

Abstract

Asırlarca İslam’a hizmet vermiş bir aileye mensup olan Haydar Hatipoğlu Türkçe literatürüne kıymetli eserler kazandırmış Hz. Peygamber’in soyundan gelen bir İslam âlimidir. Kendisi Din İşleri Yüksek Kurul üyeliği görevinin dışında uzun yıllar boyunca kesintisiz Siirt, Afyon, Uşak ve İzmir İl Müftüsü unvanıyla farklı bölgelerde iz bırakmış ve toplumu dinî açıdan aydınlatma hususunda büyük bir emek vermiştir. O, dini ilimler alanında birçok eser yazmış velut bir kalemdir. Eserleri arasında en dikkat çekici olanı Sünen-i İbn Mâce’ye yapmış olduğu çalışmasıdır. İbn Mâce Türkiye de ilk kez kendisi tarafından tercüme ve şerh edilmiştir. Ayrıca haşrin ve ahiretin varlığını akli deliller ile savunmuş olduğu akide alanında özgün telifler vermiş, ilim adamlarının talebi üzerine Şafii fıkhına dair bir ilmihal kitabı hazırlamış, mut’a nikâhının İslam fıkhı tarafından haram kılındığını delilleriyle ispat etmiş olduğu bir kitap yazmış, İslam hukuk tarihini tanıtıcı bir kitabın literatüre kazandırılmamış olması sebebiyle el-Hudari’den İslam Hukuk Tarihi adını verdiği eserini hazırlamış, halka irşat amacı ile Ashabtan Öğütler adlı eserini meydana getirmiş, dinler arası diyalog, nesh, Tevrat ve İncil’in durumu gibi konuların da içinde bulunduğu fıkıh ve tefsir alanında bilimsel reddiyeler yazmış, tesettür, kürtaj ve birçok konu da fetvalar vermiştir. Bunlarla birlikte tarafından hazırlanmış bir meal ile henüz literatüre kazandırılmamış çok yönlü bir tefsirde yazmıştır. Hatipoğlu’nun eserleri üzerinden 1960-1995 yılları arasında Türkiye’de meydana gelen ilmi tartışmaların izini sürmek mümkündür. Bu çalışma Haydar Hatipoğlu’nun hayatını ve eserlerini tanıtmayı amaçlamıştır.

Haydar Hatipoglu, who is a member of a family that has served Islam for centuries, brought valuable works to Turkish literature. He is an Islamic scholar descended from the Prophet’s lineage. Apart from his duty as a member of the High Council of Religious Affairs, he left his mark in different regions with the title of Mufti of Siirt, Afyon, Uşak and İzmir for many years, and gave a great effort to enlighten the society in terms of religion. He is a prolific pen who wrote many works in the field of religious sciences. The most striking one among his works is his work on Sunan Ibn Majah. It was translated and annotated by Ibn Majah for the first time in Turkey. Along with these, he wrote a translation prepared by him and a versatile tafsir that has not yet been brought to the literature. It is possible to trace the scientific debates that took place in Turkey between the years 19601995 through the works of Hatipoglu. This study aimed to introduce Haydar Hatipoglu’s life and works.