II. Bayezid Devri Osmanlı Devleti’nin İktisadi ve Sosyal Tarihi Üzerine Bir İnceleme

Abstract

Osmanlı Devleti, meydana getirdiği siyasî, sosyal ve iktisadî sistemle dünya, İslâm ve Türk tarihinde müstesna bir yere sahiptir. Selçukluların mirası üzerine kurulan Osmanlı, tedrici bir tekâmül ile temelleri sağlam bir nizam meydana getirmeye muvaffak olmuştur. İlmek ilmek dokunan nizamın mimarlarını saymak mümkün değildir, ancak Osman Gazi’den çalışmanın konusu olan II. Bayezid devrine kadar hüküm süren Osmanlı Devlet ricâlinin ayrı ayrı katkılarını saymak mümkündür. Pek tabii olarak II. Bayezid devrindeki gelişmeler de Osmanlı klasik çağının inkişafında büyük bir ehemmiyet arz etmiştir. II. Mehmed’in gerçekleştirdiği fütuhat ve icra ettiği siyasetle cihanşümul bir devlet olma yolunda sağlam temeller atılmışken, bu gidişatın devam edebilmesi için kendisinden sonra gelen hükümdar ve bürokrasinin de yapacakları hayati bir önem arz etmiştir. Osmanlı’nın kuruluştan 19. asra kadarki dönemine bakılacak olursa temellerin sağlam atıldığı ve her dönemde de genel olarak bir gelişmenin yaşandığı anlaşılmaktadır. Dünya tarihinin en büyük değişim ve dönüşümlerinin yaşandığı bir zamana denk gelen Osmanlı, özellikle tedrici olarak siyasî, sosyal ve iktisadî alanda oluşturdukları sistemle dört taraftan gelen saldırılar ve içerde yaşanan problemlere rağmen Türk ve İslâm tarihinin en uzun süre yaşayan devleti olmayı da başarmıştır. Fatih Sultan Mehmet’in devri fetihlerle dolu geçmişken bu yoğun hareketliliğin ordu ve halka olan maddî manevî tesiri de bariz olmuştur. Kısacası II. Bayezid devri Fatih’in seferden sefere geçen döneminden sonra bir soluklanma imkânı sağlamış ve daha sonra gelecek olan Yavuz Sultan Selim ve Kanuni Sultan Süleyman’ın devri için maddî manevî bir hazırlığa da imkân sağlamıştır. Osmanlı Devleti için mühim bir dönemi ifade eden II. Bayezid’in saltanatı yılları bu bölümde iktisadî ve sosyal yönden ele alınmıştır.