Türk sinemasında medeniyet algısı: Derviş Zaim sineması örneği

Abstract

Bu çalışma, Türk sinemasında yerli yönetmenlerin filmlerine yansıttıkları medeniyet algısını ve yönetmen Derviş Zaim'in sineması ile bu alanda ortaya koyduğu verimleri ele almaktadır. Çalışmada, yönetmenin filmlerinde kullandığı yan ve ana unsurlar, edebi eserleri ve sinema düşüncesi incelenerek medeniyet meselesini nasıl işlediğinin ortaya konulması amaçlanmaktadır. Türk sinemasında dilin farklılaşması, bağımsız eserler üretilmesi, yönetmenlerin auteur olarak nitelendirilmesi 1990'lı yıllar ile başlamıştır. Bu yıllardan itibaren Türk sinemasının uluslararası düzeyde görünürlüğü artmıştır. Derviş Zaim'in de ilk filmi 1996 yılında gösterime girmiş, özgün sinema dili, izleyici ve eleştirmenlerin ilgisiyle karşılanmıştır. Yönetmen, hem yurt içi hem yurt dışında çok sayıda ödül kazanmıştır. Zaim'in ilk filmi olan Tabutta Rövaşata'dan itibaren sinemasal anlamda nasıl bir portre çizdiği, Cenneti Beklerken isimli filmi ile yaptığı açılım, devam eden yapımlarındaki özgün dil arayışı ve medeniyet motiflerini kullanma konusundaki hassasiyeti, çalışmada mercek altına alınmıştır. Tezin odak noktası yönetmen Derviş Zaim ile yapılan medeniyet, yerli sinema, oryantalizm ve özdüşünümsellik merkezli mülakattır. Yönetmenin mülakattaki "Bizi biz yapan kurucu hikayelerin neler olduğunu hatırlamak" vurgusu, sinemasının aktığı yatağı göstermesi bakımından önem taşımaktadır. Aidiyet, kimlik, yüzleşme, inanç, etik, estetik, tasavvuf düşüncesi, geleneksel sanatlar, menkıbeler ve mitleri sinemasına dahil ederek bir omurga oluşturan Zaim, bundan sonra da insanlığın kadim hikayelerinin hatırlanmasını sağlamak için, yaşadığı çevreden neşet eden hikayelerin, mit, menkıbe ve örüntülerin yeniden nasıl üretilebileceğini düşünmeyi amaç edindiğini söylemektedir.This study examines the perception of civilization reflected by native directors in their films in Turkish cinema, the cinema of director Derviş Zaim and the proceeds he has revealed in this area. In this study, it is aimed to reveal how the director deals with the issue of civilization by examining the side and main elements he used in his movies as well as his literary works and his idea of cinema. The differentiation of language in Turkish cinema, the production of independent works, and the characterization of directors as auteurs started in the 1990s.Since these years, the international visibility of Turkish cinema has increased. Derviş Zaim's first film was released in 1996, and its unique cinema language drew interest from the audience and critics. The director won numerous awards both in Turkey and abroad. In this study; the cinematic portrait of Zaim, starting from his first film, Tabutta Rövaşata, the evolution he made with his movie titled as Cenneti Beklerken, and his search for a unique language and sensitivity to use civilization patterns in his ongoing productions are investigated. The focus of the thesis is the interview with the director Derviş Zaim based on civilization, domestic cinema, orientalism and self-reflexivity. His emphasis in the interview as ''What makes us who we are is remembering what the founding stories are.'' is important in terms of the stream bed where his cinema flows. Zaim creates a backbone by incorporating belonging, identity, confrontation, belief, ethics, aesthetics, mysticism, traditional arts, legends and myths into his cinema. Accordingly, he says that from now on, he aims to think about how the stories, myths, legends and patterns that originate from the environment he lives in can be reproduced in order to ensure that humanity remembers the ancient stories.