Şeyhî’nin Husrev U Şîrîn Mesnevisi’ndeki savaş sahnelerinin tasviri

Abstract

Divan edebiyatı sadece aşk, âşık ve mâşuk üzerinde dönüp dolaşan kalıplaşmış konuları işleyen bir edebiyat değildir. Özellikle mesnevi nazım şekliyle yazılmış eserlerde hayatın birçok önemli kesiti gibi toplumların kaderini değiştiren savaşlar, edebî sanatlarla çarpıcı bir dille tasvir edilmiştir. Savaş tasvirlerinde savaş aletlerinin biçimlerinden, asker naralarına, kılıç seslerinden yay gerilmelerine, savaş meydanı manzaralarından oluk oluk akan kanlara kadar çok çeşitli tasvirler yapılmıştır. Edebî eserlerde mazmunlaşmış kelime ve kavramlarla işlenmiş ve bir savaş edebiyatı bahsini gerektirecek kadar geniş bir şekilde ele alınmış binlerce savaş tasviri vardır. Bizce bu konu sadece tarihî-hamasî mesneviler başlığı altında incelenmemeli müstakil bir biçimde ele alınmalıdır. Çalışmamızın amacı bir aşk hikâyesi olarak bilinen, Şeyhî tarafından 15. yüzyılda kaleme alınan Husrev u Şîrîn mesnevisinin olay örgüsünde önemli bir yere sahip olan savaş sahnelerinin nasıl tasvir edildiğini gözler önüne sermektir. Sâsânî hükümdarlarından Husrev Perviz’in hayatını ve aşk maceralarını konu alan bu mesnevi hem zengin kelime hazinesi hem de edebî tasvirleri yönüyle edebiyat tarihi tetkikleri için asla ihmal edilemeyecek bir ehemmiyete sahiptir. Özellikle mesnevinin akışını değiştiren iki önemli savaş sahnesi, okuyucunun metni adeta yaşayarak anlaması için teşbihlerle zenginleştirilmiştir. Savaş sahnelerinin tasviri sadece mekân ve eşya merkezinde bir tasvir değildir. Komutanların askerlerini savaşa hazırlamak, moral ve motivasyonlarını arttırmak için yaptıkları konuşmalar, tarafların savaş stratejileri ve erdemler üzerine verilen mesajlar açısından da incelenmesi gereken tasvirlerdir. Çalışmamızda Prof. Dr. Faruk K. TİMURTAŞ'ın eserin kütüphanelerde mevcut yazma nüshalarını gözden geçirerek hazırladığı "Şeyhî Husrev u Şîrin-İnceleme Metin" adlı kitabı esas alınmıştır. Mesnevinin savaş sahnelerini anlatan minyatürlere hazırlanacak yansıda yer verilecektir. Böylece metin-minyatür ilişkisine de değinilecektir. Sonuç olarak Türk tarihi ve edebiyatında büyük yer tutan savaş tasvirlerinin araştırmacılara sunduğu dil ve edebiyat malzemesinin zenginliği bu konunun müstakil bir bahis altında ele alınmasını zorunlu kılmaktadır.Divan literature doesn’t mention just love and lover. Especially in mathnawies wars are depicted with literary language. Form of instrument of war, sword sounds, blood in battlefield etc. are depicted by poets. In our literary works there are thousands depiction of war. We believe that this issue is handled as detached. The aim of our study is that in Husrev and Şîrîn mathnawi that known as a love story which was written in the 15th century by Şeyhî how is depicted war of scenes. Şeyhi narrates life and love adventures of Husrev in this mathnawi that has got rich vocabulary and an impressive language.Two important war scenes enriched with metaphors. War scenes are very important that there are messages on virtues, war strageties and motivation speeches. In our study is based on Şeyhî Husrev and Şîrin that prepared by Faruk K. TİMURTAŞ.