Millî Mücadele dönemi Ankara’sında bir mizah gazetesi: Anadolu’da kalem

Abstract

Millî Mücadele döneminde Türk basını bir kutuplaşma içindedir. Bir tarafta İleri, Akşam, Vakit gibi Millî Mücadele’yi destekleyenler, diğer tarafta Peyam-ı Sabah ve Alemdar gibi Anadolu harekâtına muhalif tutum sergileyenler vardır. Aynı durum dönemin mizah yayınları için de geçerlidir. İşgal güçlerini ve İstanbul Hükümetini destekleyen Refik Halit’in Aydede’si karşısında Diken, Güleryüz, Karagöz ve Anadolu’da Peyam-ı Sabah gibi mizah yayınları mevcuttur. Millî Mücadele basınına yönelik böyle bir tabloda Hüseyin Suat [Yalçın], Anadolu’da Kalem adıyla haftalık bir mizah gazetesi çıkarmıştır. İlk sayısı 21 Mayıs 1921’de çıkan gazete, teknik imkânsızlıklar nedeniyle 16 Temmuz 1921 tarihli sekizinci sayısıyla yayın hayatına son vermiştir. Anadolu’da Kalem; kapak sayfası, orta ve son sayfalarındaki karikatürler ile dikkat çeken bir gazetedir. Karikatür dışında gazetede sohbet, mülakat, şiir, vecize, mizahi fıkra, muhavere ve haber türlerinde metinlere yer verilmiştir. Bu çalışmada Anadolu’da Kalem’in yayın serüveni, yayın politikası, şekil özellikleri ve yazar kadrosu hakkında bilgi verilmiş, muhtevası tematik olarak incelenmiştir. Çalışma sonucunda, Millî Mücadele’yi mizah sahasında destekleyen Anadolu’da Kalem gazetesinin Ankara’daki siyasi ve sosyal hayata yönelik eleştirel tutum içinde olduğu görülmüştür. Çalışma, bir mizah gazetesinin penceresinden Millî Mücadele Ankara’sını yansıtması bakımından önem arz etmektedir.

Turkish press was in a great polarization during the national struggle period. Certain media organs were acting in the favor of the Anatolian campaign such as İleri, Akşam, Vakit and some were demonstrating opposition such as Peyam-ı Sabah and Alemdar. The same situation also applied to the humor publications of the period. Certain publications are available such as Diken, Güleryüz, Karagöz ve Anadolu’da Peyam-ı Sabah acting against Refik Halit’s Aydede supporting the occupation forces and Istanbul government. During the situation for the National Struggle press, Hüseyin Suat [Yalçın] has published a weekly humor newspaper named as Anadolu’da Kalem. Printed the first edition on May 21, 1921, the newspaper has ceased its broadcasting life with its eight-edition dated July 16, 1921, due to technical difficulties and drawbacks. Anadolu’da Kalem is a newspaper drawing attention with its caricatures on its cover page, middle and last pages. Apart from the caricatures, the newspaper included articles in the types of conversation, interview, poem, epigrams, humorous anecdotes, discoursing and news. In this study, information on publication adventure, editorial policy, style properties and author staff of Anadolu’da Kalem has been provided and the content thereof has been scrutinized and reviewed thematically. As the conclusion of the study, it has been revealed that Anadolu’da Kalem newspaper, supporting the National Struggle in terms of humor, has embraced a critical approach towards the political and social life in Ankara. The study is of utmost importance in terms of reflecting the Ankara of the National Struggle through the perspective of a humor newspaper.