XIV. yüzyıl müelliflerinden Salahaddin Safedî’nin Risale fî İlmi’l Mûsikâ‘sı ile XVIII. yüzyıl eserlerinden müellifi meçhul eş-Şeceretu Zati’l-İkmâm el-Haviye li-Usuli’l-Engâm isimli ilk dönem müzik nazarîyatı eserlerinin şekil ve içerik bağlamında karşılaştırılması

Abstract

Mûsikî nazarîyesinin kaide ve kurallarının daha iyi anlaşılabilmesi adına geçmişte yapılmış çalışmaların incelenmesi oldukça önemlidir. Makalemizde ilk dönem müzik nazarîyesi ile ilgili kavramların hangi manaya tekabül ettiğini ortaya koyuyoruz. Çalışmanın konusu, üzerinde araştırma ve inceleme yaptığımız XIV. yüzyıl müzik nazarîyecilerinden Salahaddin Safedî’nin risalesi ile yazarı bilinmeyen XVIII. yüzyıl müzik nazarîyesi ile ilgili yazılan eş-Şecere isimli iki eserin müzik nazarîyatı ve şekil bakımından karşılaştırılmasıdır. Safedî’nin Risale fî İlmi’l Mûsikâ’sı ile müellifi bilinmeyen eş-Şeceretu Zati’l-İkmâm el-Haviye li-Usuli’l-Engâm isimli eserlerin telif edildikleri yüzyıllar farklı olmasına rağmen ele aldıkları meseleler birbirine oldukça benzerlik göstermektedir. Sistematik müzikolojinin prensiplerine göre bilgilerin ele alındığı bu çalışmada kullanılacak yöntem nitel araştırma olup, metodolojisi ise doküman taramasıyla elde edilen verilerin karşılaştırma, metin tahlili, örnekleme ve içerik analiziyle işlenmesidir. Böylelikle bu iki eserin biçim ve içerik kapsamında değerlendirilmesi ve karşılaştırması sağlandı. Bu çalışmamızda eserlerin makam-avaze-şube bağlamında farklı unsurlar ile ilişkilendirilmesi tespit edildi. Söz konusu iki eserdeki benzerlik ve farklılıklar tablolar eşliğinde gösterildi. Yaptığımız karşılaştırmalar neticesinde iki eserdeki müzik nazarîyesi ile ilgili yaklaşımların önemli oranda aynı olduğu görüldü. Müzikoloji alanında çalışma yapacak olan araştırmacıların ilk dönem müzik nazarîyatı ile alakalı yazılmış olan eserlerin içerik bağlamında karşılaştırmalar yapmaları o dönemin müzik algısını daha iyi yansıtacağını düşünüyoruz.