Döviz Piyasası Baskısı: Türkiye, BRICS ve Doğu Avrupa Ülkeleri

Abstract

Ekonomi yönetimi tüm dünyada para ve maliye politikaları ile sürdürülmekte dir. Maliye politikaları vergi yönetimi ve kamu harcamaları üzerinden ekonomiye etki ederken, merkez bankalarının oldukça belirleyici olduğu para politikaları ise temelde faiz oranı kararları ile ekonomi üzerinde etkinlik oluşturmaktadır. 20. yüzyılın son çeyreğinde sermaye hesabının serbest bırakılması para po litikasının önem kazanmasına yol açmaktadır. Zira sermayenin serbest dolaşımı özellikle de gelişmekte olan ülkelerde ulusal paraların değer kazanıp/kaybetme sine neden olabilmektedir. Kur oynaklığı olarak da ifade edilebilecek bu durum fiyat istikrarını ve finansal istikrarı bozucu bir nitelik taşımaktadır. Bu nedenle sahip olduğu araçların nitelikleri itibariyle para politikası, söz konusu istikrarsız lıkları önlemede ve/veya gidermede etki kabiliyeti artan bir araç hâlini almıştır. Sermaye hareketliliğine sebep olan unsurlar arasında ulusal faiz oranlarının beklenen kâr düzeyini sağlamaması, risk iştahi, yatırım çeşitlendirmesi ile riskin azaltılması gibi faktörler yer almaktadır. Bu kapsamda sermaye hareketleri git tikleri ülkelere avantaj sağladığı gibi dezavantajlar da sunabilmektedir. Örneğin sermaye girdisi borçlanma maliyetlerinin ucuzlamasını sağlayarak yatırım ve tü ketim harcamalarının artmasına ve böylece de büyüme oranlarına ve refah dü zeylerine pozitif katkı sunmaktadır. Diğer taraftan sermaye girdisi ulusal paranın değer kazanmasına yol açarak dış ticaret dengesini bozucu bir etki doğurmakta, parasal bollaşma da enflasyonist bir baskı oluşturmaktadır (Berksoy ve Saltoğlu, 1998; Aklan, 2002; Berument ve Dinçer, 2004; İnandım, 2005). Sermaye hareketlerini en dezavantajlı kılan yönü ise spekülatif bir nitelik ba rındırmalarıdır. Sermayenin ani bir şekilde ve yüksek hacimlerde ilgili ülkeyi terk etmesi, o ülke ulusal parasının aşırı değersizleşmesine, kurun aşırı artmasına ne den olmaktadır. Bunun neticesinde sadece finansal piyasalarda olumsuz bir etki yaşanmamakta, kurdaki değersizleşme kurların fiyatlara geçiş etkisi nedeniyle fiyat istikrarını bozucu bir etki de doğurmaktadır. Ayrıca kurdaki oynaklık finans dışı kesimin bilançolarını olumsuz etkileyerek yaşanacak tahribatın reel ekono miye yansımasına da neden olmaktadır