Nüktedan kimliği ve mizahi yazılarıyla Ankara’nın güldüren yüzü Paşa Kazım

Abstract

Paşa Kazım, Milli Mücadele ve Cumhuriyetin ilk yıllarında Ankara’nın nüktedan kimliğiyle tanınmış şöhretli bir ismidir. Onun paşalığı, Şam Harbiye Mektebi’nde öğrenciyken arkadaşlarıyla sahneledikleri bir tiyatro oyunundaki rolünden gelir. Bu oyunda kazandığı paşalık unvanı, ömrünün sonuna kadar isminin başında bir sıfat olarak kalmıştır. Hayatının merkezine neşeyi koyan ve bulunduğu meclislerin güldüren yüzü olan Paşa Kazım, Atatürk’ün sofrasında ve Anadolu seyahatlerinde yer alacak kadar Ankara muhitinde kendini sevdirmiştir. Onun mizahi kişiliğinde anılması gereken başlıca özellik, ilmi konuları tetkik ve tahlil eder gibi açıklamaya çalışıp kurduğu saçma cümleler ile muhatabını güldürmesidir. Bu yönüyle tanınan Paşa Kazım, davetli olarak yer aldığı konferanslarda, gazete röportajlarında, dostlarına yazdığı mektuplarda adından sıkça söz ettirmiş, mantıksız olayların anlatımında kullanılan “Paşa Kazım uydurması” tabirine kaynaklık etmiştir. Milli Mücadele yıllarından itibaren Paşa Kazım, aynı zamanda bir mizah yazarıdır. Sırasıyla Anadolu’da Peyam-ı Sabah gazetesinde, Türk Hava Mecmuası’nda, Hâkimiyeti Milliye gazetesinde mizah içerikli köşe yazıları, hatıralar, vecizeler, maniler ve şiirler kaleme almıştır. Ancak şimdiye kadar Paşa Kazım’ın ne hayatına ne de yazılarına yönelik herhangi bir çalışma yapılmamıştır. Bu çalışmada onun süreli yayınlarda tespit edilen yazıları incelenecek, yazılarından hareketle mizahi kişiliğinden bahsedilecektir. Çalışma sonucunda Paşa Kazım’ın mizahı bir araç olarak kullandığı, milli bir görev bilinciyle toplum faydasını amaç edinerek basında yer aldığı görülmüştür. Çalışma hem Cumhuriyet döneminin unutulmuş bir mizahi kişiliğini tanıtması hem de topluma ulaşmada mizahın rolüne değinmesi bakımından önem arz etmektedir.

Pasha Kazım is a famous character of Ankara renowned for his humorous character during the period of National Struggle and early times of the Republic. He had his pasha title after his role in a theater play during his pupillage in Damascus Military Academy. The title of pasha awarded by this play has remained as his epithet until the end of his life. Pasha Kazım has always become a favorite character in Ankara enough to have a seat at Atatürk’s dinner table and Anatolia trips. The main feature in his humorous character is his endeavors to explain scientific matters by analyzing the facts and amusing his addressee with his nonsensical sentences. Known by this aspect of his, Pasha Kazım has always made a distinguished name for himself in the conferences he attended, in his newspaper interviews and the letters he wrote to his friends and served as a source for the expression “Figment of Pasha Kazım” as used to define the illogical events. As of the National Struggle years, Pasha Kazım is also a humorist. He has written humorous texts in Anadolu’da Peyam-ı Sabah, Türk Hava Mecmuası, Hâkimiyeti Milliye. In this study, his articles shall be reviewed, and his humorous character shall be scrutinized from the view of his articles. The study is of utmost importance in terms of both introducing humorous character of the Republican era and addressing the role of humor to reach out to the society.