Moğultay b. Kılıç’ın Usûl-i Hadîs Bağlamında İbnü’s-Salâh’a Tenkitleri

Abstract

Bu makale, İbnü’s-Salâh’ın (ö. 643/1245) Maʿrifetu envâʿi ʿilmi’l-hadîs adlı eserine yönelik eleştirileri ve bu eleştirilerin hadis ilmi üzerindeki etkilerini incelemektedir. İbnü’s-Salâh’ın, hadis usûlü konularını sistematik ve kapsamlı bir biçimde ele aldığı bu eser, yüzyıllar boyunca hadis eğitiminde başucu kitabı olarak kabul görmüş, üzerine birçok şerh, ihtisar ve ikmal çalışması yapılmıştır. Eserin hadis usulü açısından en önemli kaynaklardan biri olarak kabul edilmesi, onu tartışmaların merkezine yerleştirmiştir. Ancak tamamlanmasıyla birlikte bazı bölümlerinin eksik veya hatalı olduğu iddia edilmiş, bu da çeşitli tenkit çalışmaları yapılmasına yol açmıştır. Bu tenkitlerden en dikkate değer olanı, Moğultay b. Kılıç’ın (ö. 762/1361) Islâhu Kitâbi İbni’s-Salâh adlı eseri olmuştur. Moğultay, İbnü’s-Salâh’ın Mukaddime’sinde yer alan bazı konuların yetersiz veya hatalı olduğunu düşünmüş ve bu eseri eleştirel bir bakış açısıyla yeniden ele almıştır. Özellikle sahih hadis kavramı, hadislerin güvenilirliğini belirlemek için kullanılan kriterler ve isnad sistemleri üzerine yaptığı eleştiriler dikkat çekmiş- tir. Moğultay, bu konularda daha sağlam bir temel oluşturmak amacıyla çeşitli düzeltmeler ve iyileştirmeler önermiştir. Makalede, Moğultay’ın İbnü’s-Salâh’a yönelik eleştirileri detaylı bir şekilde incelenecek, bu eleştirilerin kabul görüp görmediği ve sonraki dönem eserlerine yansımaları değerlendirilecektir. Ayrıca, bu eleştirilerin hadis usulüne katkıları ve eleştirilerin odaklandığı sahih hadis konusu özelinde tartışmalar ele alınacaktır.

This article examines the critiques on Ibn al-Salah’s (d. 643/1245) work Maʿrifat Anwāʿ ʿIlm al-Ḥadīth and their influence on hadith studies. Ibn al-Salah’s com- prehensive and systematic approach in this work made it a central reference for hadith education for centuries, resulting in many commentaries, abridgements, and supplements. Its recognition as one of the most significant sources in had- ith methodology placed it at the center of scholarly debates. However, after its completion, some sections were claimed to be incomplete or flawed, leading to critical assessments. The most prominent of these critiques came from Moğultay b. Kılıç (d. 762/1361) in his work Islâh Kitâb Ibn al-Salâh. Moğultay argued that certain topics in Ibn al-Salah’s Muqaddima were insufficient or inaccurate. In particular, his criticisms focused on the concept of authentic hadith, the cri- teria used to determine the reliability of hadith, and the isnād system. Moğultay proposed several corrections and improvements to strengthen the foundation of these topics. This article will explore Moğultay’s critiques in detail, evaluating their reception and how they influenced later works. Additionally, the contri- butions of these critiques to the science of hadith, particularly in relation to the concept of authentic hadith, will be discussed.