Medine pazar kuralları çerçevesinde Osmanlı devletinde hisbe teşkilatının tetkiki

Abstract

İktisat, her dönem olduğu gibi Hz. Muhammed (sav) döneminde yaşayan kimseler içinde önemli bir alandı. Bu durumu gören ve tecrübeli bir tüccar olan Hz. Peygamber, Medine'ye hicret ettikten sonra o günün iktisadi düzenine karşı, Medine Pazarı için getirmiş olduğu kurallar İslam ticaret ahlakının temelini teşkil etmektedir. Asırlar boyu kurulan her İslam Devletinde bu kurallar geçerli olmasına karşın bazı dönemlerde bu prensipler ihmal edilmiştir. Medine Pazar kuralları Osmanlı Devletinde hisbe teşkilatı vasıtasıyla denetlenmektedir. Bu araştırmada hisbe teşkilatının kontrol ettiği hususların, Medine Pazar prensipleriyle ne kadar uyumlu olduğunun karşılaştırmasını yaptık. Özellikle faiz hakkında para vakıfları ve narh konusunda çeşitli görüş ve değerlendirmelere yer verdik. Kadı sicillerinden misaller vererek konuyu o günkü tarihi atmosferini de dikkate alarak değerlendirmeye gayret gösterdik. Yapmış olduğumuz çalışmadaki maksadımız; ulaştığımız sonuçların öncülüğünde, günümüz problemlerine ışık tutmak ve gelecek planlamamızı daha sağlam bir zemine oturtmaktır. Bu araştırma da konu ile ilgili kadı sicillerinden yararlanılmış olmakla birlikte, literatür taraması da yapılmıştır.

Economics, as it is today, was an important area for those who lived at the time of Muhammad (PBUH). A versatile merchant Muhammad (PBUH) observed the gravity and set the rules upon migration to Madinah. The rules in the prophet's Madina Bazaar constitute the core of Islamic trade ethics to assure fairness and inhibit exploitation. Throughout history Madina Bazaar rules have been taken as the reference point for every Islamic state formed though they have been neglected frequently, leading to decline and even collapse of states. In Ottoman statehood, these rules had supposedly been overseen by the Hisbah organization. This thesis explores the functional structure of the Hisbah control mechanism and its transformation throughout history vis-a- Medina Market principles. The thesis also covers varied opinions on and appraisals of cash Waqf and Narh institutions. It evaluates the subject from a historical perspective in providing accounts from Qadi records: Ottoman court rulings. Not only Qadi records but also relevant literature are reviewed on the subject in pursuit of shedding a light on the contemporary problem and have a solid base for projecting the future.