Hâlidî tasavvuf tefekkürünün Azerbaycan sosyokültürü üzerindeki etkisi

dc.contributor.authorErol, İbrahim
dc.date.accessioned2023-05-22T07:49:50Z
dc.date.available2023-05-22T07:49:50Z
dc.date.issued2021
dc.departmentİZÜ
dc.description.abstractMevlânâ Hâlid-i Bağdâdî’nin yetiştirip görevlendirdiği halifeler sayesinde Nakşibendîlik/Hâlidîlik XVIII. yüzyılın sonları ve XIX. yüzyıl başlarında özellikle Osmanlı coğrafyasında etkinliğini hızla artırmıştır. Mevlânâ Hâlid’in, halifeleriyle birlikte oluşturduğu organizasyon becerileri ve Sünnîliği esas alan şeriat hassasiyetleri bağlamında ortaya koyduğu dinamizm zamanla bir Hâlidî geleneğinin ortaya çıkmasına sebep olmuştur. Bu gelenek farklı coğrafyalarda benzer uygulamalarla temayüz etmiş ve tarikatın, içinde bulunduğu toplumun millî-manevî hafızasını korumasına yardımcı olmuştur. XIX. yüzyılda Kuzeybatı Azerbaycan ve Dağıstan’da yayılma fırsatı bulan Hâlidîlik bölgede oldukça etkili organizasyonlar oluşturarak her alanda kendisini hissettirmiştir. Hâlidî şeyhlerinin toplum-tekke münasebetlerinde etkin bir rol üstlenmeleri, içeride gayr-i İslâmî geleneklere dışarıda da Ruslara karşı vatanlarını savunma konusunda tasavvufun motivasyon ve ihvan dayanışması gücünden istifade etmeleri Hâlidî geleneğin Kafkaslarda aslına uygun şekilde devam ettiğini göstermektedir. Bu makalemizde Hâlidîliğin bazı özel hassasiyetleri özetleyip tarikatın yayılma zeminini ele alacağız. Bölgedeki Nakşibendî/Hâlidî mürşit ve sûfîlerinin toplum içerisindeki konumuna vurgu yaparak üstlendikleri misyonlar hakkında bilgi vereceğiz. XIX. yüzyılda Rusların yayılmacı politikaları sebebiyle Hâlidî organizasyonlarının yaşadığı problemlere de değinip tarikatın dinî, kültürel ve sosyal arenada Kafkas halklarına etkilerini araştıracağız.
dc.description.abstractThanks to the caliphs trained and assigned by Maulānā Khālid al-Bagdādī, Naqshibandī/ Khālidīyya increased its effectiveness rapidly in the Ottoman geography in the late 18th century and at the beginning of the 19th century. The dynamism that Maulānā Khālid created organizational skills with his caliphs and the sharia sensitivities based on Sunnism led to emergence of Khālidī tradition over time. The fact that the sheikhs took an active role in relations between community and dervish lodge and benefited from the motivation and solidarity power of Sufism in defending against the Russians and non-Islamic traditions shows that the Khālidī tradition continued in Caucasus in accordance with its original. In this article, we will summarize some special sensitivities of Khālidīyya and discuss the spread of the cult. We will give information about the missions of the Nakshibendiyya / Khālidī mentors and Sufis in the region, emphasizing their position in the society. We will mention problems experienced by the Khālidī organizations due to expansionist policies of the Russians in the 19th century, and investigate the effects of the cult on the Caucasian peoples in the religious, cultural and social arena.
dc.description.abstractزاد النَّقشبندية/الخالديةُ فاعليتّها خصوصا في إقليم الجوغرافي العثماني من نهاية عصر الثامن عشر إلى التاسع اشر بواسطة الخلفاء الذين درَّبهم ووظَّفم مولانا خالد البغدادي. سبَّبَتْ النشطةُ التي اعتمدتْ على السنة وقابلياتُ التنظيم التي أسسها مولانا خالد مع خلفائه ظهورَ التقليد الخالدي. هذه التقليد الخالدي قد تميَّز بتطبيقات الشبيه في المناطق المختلفة وساعد المجتمعَ الذي ظلت الطريقة فيه لحفظ على ذاكرةِ الملي والمعنوي. هذه الطريقةُ قد تميزت بمنظماتِ النشيطةِ ووجدتْ الفرصةَ للانتشار في شمال آذربيجان والداغستان. أداءُ مشايخُ الخالدية دورا مهما في علاقات بين الاجتماع وزوايا واستعمالُهم قوةَ تعاونِ الإخوان و طاقةَ إثارة التصوف على ضد الروس في الخارج و غير المسلمين في الداخل يدلُ على أنَّ الخالدية قد استمرَّتْ وجودَها في القوقاز بشكل صحيح. في هذه المقالةِ نلخص بعض خصائص الخالدية وأبخث مجالَ انتشار الطريقة في القوقاز. ومن ناحية أخرى نؤكد على منصب المشايخ والصوفيين بين الناس في المنطقة. نستقري المشاكلَ التي واجهتها المنظمات الخالدية على سلطة الروس بسبب سياسة الاستعمار و أدرس أثرَ الطريقة على الشعوب القوقازية في مجال الديني والثقافي والاجتماعي والسياسي.
dc.identifier.citationErol, İ. (2021). Hâlidî Tasavvuf Tefekkürünün Azerbaycan Sosyokültürü Üzerindeki Etkisi . Usul İslam Araştırmaları, 36 (36), 71-95.
dc.identifier.endpage95
dc.identifier.issn1305-2632
dc.identifier.issn2147-827
dc.identifier.issue36
dc.identifier.orcidİbrahim Erol |0000-0003-1349-2561
dc.identifier.startpage71
dc.identifier.urihttps://dergipark.org.tr/tr/pub/usul/issue/65853/882569
dc.identifier.urihttps://hdl.handle.net/20.500.12436/4926
dc.identifier.volume36
dc.institutionauthorErol, İbrahim
dc.language.isotr
dc.publisherİstanbul Sabahattin Zaim Üniversitesi
dc.relation.ispartofUsul İslam Araştırmaları Dergisi
dc.relation.publicationcategoryMakale - Ulusal Hakemli Dergi - Başka Kurum Yazarı
dc.rightsinfo:eu-repo/semantics/openAccess
dc.snmzTY
dc.subjectTasavvuf
dc.subjectNakşibendîlik
dc.subjectHâlidîlik
dc.subjectKafkaslar
dc.subjectAzerbaycan
dc.subjectSufism
dc.subjectNaqshibandiyya
dc.subjectKhālidiyya
dc.subjectCaucasus
dc.subjectAzerbaijan
dc.subjectالتصوف
dc.subjectالنقشبندية
dc.subjectالحالدية
dc.subjectقوقاز
dc.subjectآذربيجان
dc.titleHâlidî tasavvuf tefekkürünün Azerbaycan sosyokültürü üzerindeki etkisi
dc.title.alternativeEffects of Khalidiyya sufistic reflection on religious practices of the society in Azerbaijan
dc.title.alternativeآثار انعكاس الخالدية على الممارسات الدينية للمجتمع في أذربيجان
dc.typeArticle
dspace.entity.typePublication

Dosyalar

Orijinal paket

Listeleniyor 1 - 1 / 1
Yükleniyor...
Küçük Resim
İsim:
halidi-tasavvuf-tefekkurunun-azerbaycan-sosyokulturu-uzerindeki-etkisi.pdf
Boyut:
490.27 KB
Biçim:
Adobe Portable Document Format
Açıklama:
Makale dosyası / Article file

Lisans paketi

Listeleniyor 1 - 1 / 1
Yükleniyor...
Küçük Resim
İsim:
license.txt
Boyut:
1.44 KB
Biçim:
Item-specific license agreed upon to submission
Açıklama: