İsmâil Sirâceddîn-i şirvânî-i kürdemirî ve kafkaslarda nakşibendiyye - hâlidiyye kolları

Abstract

XIX. yüzyılın başlarında Kafkaslara Nakşibendîliğin gelmesinden sonra tasavvuf kültürüne aşina olan Kafkas halkları bu yeni tarikatı kolayca benimsemiştir. Azerbaycan ve Dağıstan’da hızla yayılan Nakşibendîliğin Hâlidiyye Kolu’nun Kafkaslardaki ilk mürşidi Mevlânâ Hâlid el-Bağdâdî’nin halifelerinden İsmâil Sirâceddin Şirvânî Kürdemirî’dir. Onun Azerbaycan (Şirvan) ve Dağıstan’daki irşad faaliyetleri sonucunda bölgede pek çok sûfî ve mürşid yetişmiştir. İsmâil Kürdemirî’nin Anadolu’ya göç etmesinden sonra onun müridleri Nakşibendîliği Kafkaslarda devam ettirmişlerdir. Sonraki dönemlerde Kürdemirî’nin talebelerinin faaliyetleri sonucunda bölgede bazı Nakşibendî kolları zuhur etmiştir. Bu kolların bazıları Ruslara karşı yapılan mücadelelere aktif bir şekilde iştirak ederek Müridizm hareketine tasavvufî bir karakter kazandırmıştır. Bu çalışmamızda İsmâil Kürdemirî’nin hayatını ele alarak Azerbaycan ve Dağıstan’da ortaya çıkan Nakşibendî kollarını ve temsilcilerini tanıtmaya çalışacağız.

In the beginning of nineteenth century, Caucasian people who were familiar with the culture of Sufism have easily adopted this new order after the arrival of the Naqshbandiyyah in the Caucasus. Ismail Shirvānī Kurdamirī, one of the followers of Mawlānā Khālid el-Bagdādī is the first murshid of Khalidiyyah, a branch of Naqshibendiyyah which rapidly spread in Azerbaijan and Daghistan in Caucasus. As a result of his irshad activities in Azerbaijan (Shirvan) and Daghistan many sufis and murshids came in sight in the region. After Ismaīl Kurdemirī’s immigration into the Ottoman Empire, his murīds continued the dervish order of Naqshbandiyyah and Khalidiyyah in Caucasus. In later periods as a result of activities of Kurdamirī’s pupils some Naqshibandī branches have appeared in the region. Some of these branches have given the Muridism its mystical character by actively participating in the struggle against the Russians. In this study, we will address the life of Ismaīl Kurdemirī, and introduce Naqshibandiyyah branches and its murshids in Azerbaijan and Daghistan.

ﻓﻲ ﺑداﯾﺔ اﻟﻌﺻر اﻟﺗﺎﺳﻊ اﻟﻌﺷر، ﺑﻌد إﺗﯾﺎن اﻟﻧﻘﺷﺑﻧدﯾﺔ إﻟﻰ اﻟﻘوﻗﺎز، ﺷﻌوب اﻟﻘوﻗﺎز اﻟذﯾن ﯾﻌرﻓون ﺛﻘﺎﻓﺔ اﻟﺗﺻوف اﻋﺗﺗﻧﻘوا ھذه اﻟطرﯾﻘﺔ اﻟﺟدﯾدة ﺑﺳﮭوﻟﺔ. اﻟﻣرﺷد اﻷول ﻟﺷﻌﺑﺔ اﻟﺧﺎﻟدﯾﺔ اﻟﺗﻲ ازدھرت ﻓﻲ آزرﺑﺎﯾﺟﺎن وداﻏﺳﺗﺎن ھو إﺳﻣﺎﻋﯾل ﺳراج اﻟدﯾن اﻟﺷرواﻧﻲ اﻟﻛردﻣري ﻣن ﺧﻠﻔﺎء ﻣوﻻﻧﺎ ﺧﺎﻟد اﻟﺑﻐدادي. ﺑﺳﺑب ﻋﻣﻠﯾﺗﮫ اﻹرﺷﺎدﯾﺔ ﻓﻲ ﺷروان وداﻏﺳﺗﺎن ﺗﻠﻘﻰ اﻟﺻوﻓﯾون اﻟﻛﺛﯾرون ﺗﻌﻠﯾﻣﮫ ﻓﻲ اﻟﻣﻧطﻘﺔ. وﺑﻌد ھﺟرة اﻟﻛردﻣري إﻟﻰ آﻧﺎﺗوﻟﻰ ﺣﺎﻓظ طﻼﺑﮫ ﻋﻠﻰ اﻟطرﯾﻘﺔ اﻟﻧﻘﺷﺑﻧدﯾﺔ ﻓﻲ اﻟﻘوﻗﺎز. ﺑﻌد ﻣدة ﻗﺻﯾرة ظﮭرت اﻟﺷﻌب اﻟﻧﻘﺷﺑﻧﯾﺔ اﻟﺟدﯾدة ﻧﺎﺗﺟﺎ ﻋن ﻋﻣﻠﯾﺎت طﻼب اﻟﻛردﻣري. ﻗد اﺷﺗرﻛت ﺑﻌض ھذه اﻟﺷﻌب ﻓﻲ ﺣرﻛﺔ اﻟﻣوردﯾن وﻣﻧﺣﺗﮭﺎ اﻟﻣﯾزات اﻟﺻوﻓﯾﺔ. ﻓﻲ ھذه ﻣﻘﺎﻟﺗﻧﺎ ﻧﺑﺣث ﻋن ﺣﯾﺎة إﺳﻣﺎﻋﯾل اﻟﻛردﻣري وﻧدرس ﺷﻌﺑﺎ ظﮭرت ﻓﻲ اﻵزرﺑﺎﯾﺟﺎن و طﺎﻏﺳﺗﺎن وﻣرﺷدﯾﮭ