Edirne Müftüsü Sûfî-Alim Mehmed Fevzî Efendi’nin (1826-1900) Kudüs Nâipliği, Kudüs’te Yazdığı Eserler, Kudüs ve Mescid-i Aksa’ya Dair Görüşleri

Abstract

Bu çalışmada, 1826-1900 yılları arasında yaşamış, Osmanlı son devir etkinşahsiyetlerinden “Edirne Müftüsü” diye maruf kazasker, nâib, müderris, müftü,edip, sûfî-alim Tavaslı Kureyşizâde Mehmed Fevzî Efendi’nin Kudüs ve Mescid-iAksa hakkındaki görüşleri ele alınacaktır.Arapça, Osmanlıca, Farsça dillerinde manzum ve mensur yaklaşık yetmiş beşeser kaleme almış, Osmanlı coğrafyasının çok farklı bölgelerinde ilmî ve idarigörevlerde bulunmuş, Kudüs nâiblik görevi esnasında yaklaşık on kadar esertelif etmiştir. Fevzî Efendi’nin Osmanlı’nın son döneminde Kudüs’te kendibeyanıyla “isteyerek” görev alması, M. Aksa’da ders takriri ve halka vaaz unasihatta bulunması, görevi gereği toplumla iç içe olması konuya ayrı birözgünlük katacaktır. Her dini ilim dalında, her gittiği yerde ihtiyaca binaen kendiokuttuğu ders kitaplarını bizzat kaleme alan, bunları nerede, hangi gün, nasıl veniçin yazdığını apaçık beyan eden müellifin, Kudüs’te mevlid, regaibiyye veMi’râciyye gibi manzum ve edebi, dini-hikemi eserler telif etmesi dikkate şayanbir husustur.1879-1881 yılları arasında Kudüs nâiblik görevini deruhte eden, dinikaidelerden taviz verilmemesi gerektiğine inanan Fevzî Efendi, idarecilerinbazen te’dibine, bazen de takdirine muhatap kalmış, Şeyhülislamlığın bir altrütbesi sayılan Rumeli Kazaskerlik rütbesini elde etmiştir. Çalışmada konunundaha iyi anlaşılabilmesi için önce Mehmed Fevzî Efendi’nin kısa biyografisine yerverilecek, akabinde bu şehirde kaleme aldığı eserler ve muhtevalarınadeğinilecek, en sonunda bu eserlerin içeriğinden hareketle insanlık, İslam-Osmanlı ve yakın dönem Türk tarihi açısından güncelliğini korumuş Kudüs, M.Aksa ve Mi’râc hakkındaki görüşlerine temas edilecektir.

This study discusses the views of Kureyşizāde Mehmed Fevzi Efendi, "Mufti ofEdirne" who lived between 1826-1900 and was known as one of the mostinfluential figures of the late Ottoman period on Jerusalem and al-Aqsa Mosque.He wrote about seventy-five works in verse and prose in Arabic, OttomanTurkish and Persian, held scholarly and administrative positions in manydifferent parts of the Ottoman geography, and wrote about ten works during hisduty as the nāib of Jerusalem. The fact that he "willingly" took office in Jerusalemduring the collapse of the Ottoman Empire, gave lectures and preached to peoplein al-Aqsā, and was closely engaged with society adds a distinct originality to thesubject. It is noteworthy that he personally penned the textbooks he taughtwherever he had been and stated clearly where, when, how and why he wrotethem as he composed poetic and literary religious-historical works such asmawlid, ragaibiyya and Mi’rājiyya in Jerusalem. Fevzi Efendi, who served as thenāib of Jerusalem between 1879 -1881 and believed that there should be nocompromise about religious principles, was sometimes penalized andsometimes appreciated by the administrators and obtained the rank of RumeliKazaskerliği, a lower rank of Şeyhülislam. To elaborate the subject, the studyprovides a brief biography of Fevzi Efendi, then goes into his works he wrote inJerusalem and finally based on these works, discusses his views on Jerusalem, al-Aqsa and mi'raj which remain relevant in terms of humanity and Islamic-Ottoman and contemporary Turkish history.