Sâmerrâî’nin bazı nahiv meselelerine ilişkin cumhura muhalif görüşleri

Abstract

Fâdıl Sâlih es-Sâmerrâî 1933 yılında Bağdat’ın yaklaşık 125 km kuzey tarafında bulunan Samarra şehrinde doğmuş, özellikle Arap dili ve tefsir alanlarına önemli katkılar sağlamış bir İslam âlimidir. Günümüzde de bu alanlardaki çalışmalarına hâlâ devam etmektedir. Eserlerinde özellikle üzerinde durduğu nokta lafız-mana ilişkisidir. Tefsir ve Arap dili alanında yazdığı bütün eserler bu eksendedir. Dil alanında lafız-mana ilişkisine değinmenin özellikle Arapçayı yabancı bir dil olarak öğrenen kimselere büyük faydalar sağlayacağından Sâmerrâî’nin nahiv alanındaki bir takım özgün görüşlerini çalışmamızda aktarmak istedik. Bu bağlamda bir yandan ilgili âlimin tanıtılması bir yandan da görüşlerinin tam manası ile nerede durduğunun anlaşılması için hayatı hakkında genel ve ilmî yönü ile ilgili daha özel bilgiler verilmesine özen gösterilmiştir. Bundan dolayı çalışmamızın başında öncelikle hayatı ve eserleri hakkında kısa ve öz bilgiler verdik. Daha sonra alana farklı bir bakış açısı kazandıracağını düşündüğümüz bazı nahiv meseleleri hakkındaki görüşlerini sekiz başlık altında inceledik.

Fādıl Sālih es-Sāmerrāī was born in Samarra, which is about 125 km north of Baghdad, in 1933. He is an Islamic scholar who made important contributions especially in the fields of Arabic language and Tafsir. He currently continues studying in these areas. In his works, he especially emphasizes the relation between wording (lafz) and meaning (ma‘nā). All his works in the field of Tafsir and Arabic language are on this axis. We think that mentioning the relation between wording and meaning in language will provide great benefits especially for people who learn Arabic as a foreign language. For this reason, we wanted to convey some of the original views of Sāmerrāī in this field. In this context, while it was taken care to give general information about his life, more specific information about scientific aspect is given in order to introduce relevant scholar in one hand and to understand of where he stands in the full sense of his views on the other hand.

ﻓﺎﺿل ﺻﺎﻟﺢ اﻟﺳﺎﻣراﺋﻲ ﻋﺎﻟم ﻣﺳﻠم وﻟد ﻓﻲ ﻣدﯾﻧﺔ ﺳﺎﻣراء اﻟﺗﻲ ﺗﻘﻊ ﺷﻣﺎل ﺑﻐداد ﻋﻠﻰ ﺑﻌد 125 ﻛم، وﻛﺎﻧت ﻟﮫ ﻣﺳﺎھﻣﺎت ﻋﻠﻣﯾﺔ ﻣﮭﻣﺔ ﻓﻲ ﻣﺟﺎﻟﻲ اﻟﺗﻔﺳﯾر واﻟﻠﻐﺔ اﻟﻌرﺑﯾﺔ. وﻣﺎ زال ﻣﺳﺗﻣرا ﻓﻲ أﺑﺣﺎﺛﮫ ﻓﻲ ھذﯾن اﻟﻣﺟﺎﻟﯾن. ﯾرﻛز ﻓﻲ ﻣؤﻟﻔﺎﺗﮫ ﻋﻠﻰ اﻟﻌﻼﻗﺔ ﺑﯾن اﻟﻠﻔظ واﻟﻣﻌﻧﻰ. أرى أن اﻟﺗطرق إﻟﻰ اﻟﻌﻼﻗﺔ ﺑﯾن اﻟﻠﻔظ واﻟﻣﻌﻧﻰ ﯾﻔﯾد ﻛﺛﯾرا ﻓﻲ ﻣﺟﺎل ﺗﻌﻠﯾم اﻟﻠﻐﺔ اﻟﻌرﺑﯾﺔ ﺧﺎﺻﺔ ﻟﻠﻧﺎطﻘﯾن ﺑﻐﯾرھﺎ. ﻟﮭذا أردت أن أﻧﻘل ﺑﻌض آراء اﻟﺳﺎﻣراﺋﻲ اﻷﺻﻠﯾﺔ ﻓﻲ ﻋﻠم اﻟﻧﺣو. وﻓﻲ ھذا اﻟﺳﯾﺎق ﺣﺎوﻟت ﻓﻲ ھذه اﻟﻣﻘﺎﻟﺔ ﺗﺳﻠﯾط اﻟﺿوء ﻋﻠﻰ ﺑﻌض ﺟواﻧب ﺣﯾﺎﺗﮫ ﺑﺷﻛل ﻋﺎم وﻋن اﺗﺟﺎھﮫ اﻟﻌﻠﻣﻲ ﺑﺷﻛل ﺧﺎص ﻟﻛﻲ ﺗﻔﮭم آراؤه ﺑﺷﻛل ﺻﺣﯾﺢ. وﻟﮭذا ﻗﻣت ﻓﻲ ﺑداﯾﺔ دراﺳﺗﻲ ﺑﺈﻋطﺎء ﻣﻌﻠوﻣﺎت وﺟﯾزة ﻋن ﺣﯾﺎﺗﮫ وﻣؤﻟﻔﺎﺗﮫ، وﺑﻌد ذﻟك ﺗﻧﺎوﻟت ﻓﻲ ﺛﻣﺎﻧﯾﺔ ﻋﻧﺎوﯾن ﺑﻌض آراﺋﮫ اﻟﻧﺣوﯾﺔ اﻟﺗﻲ أﻋﺗﻘد أﻧﮭﺎ ﻗد ﺗﻛﺳب وﺟﮭﺎت ﻧظر ﻣﺧﺗﻠﻔﺔ ﻟﻌﻠم اﻟﻧﺣو.