Uluslararası Katılım Finans Uyuşmazlıklarının Çözümünde Tahkim

Abstract

Ekonomi, finans ve ticaretin küreselleşmesine paralel olarak ka tılım finansı da ulusal sınırları aşarak bölgesel ve küresel düzeyde faaliyet göstermektedir. Katılım finansı, reel ticarete dayalı finans teknikleriyle projeleri finanse ettiği için küresel finans krizlerinden daha az etkilendiğini ispat etmiştir. Katılım finansı, İslam hukukunun hükümleri ve ilkelerine da yanmaktadır. Bu ilkelerin başında faiz yasağı, garar yasağı ve rızaya dayalı ticaret gelmektedir. Katılım finans teknikleri ise İslam huku kunda yer alan klasik akitlerinin modern bir formda uygulanmasıdır. Dolayısıyla uygulamada katılım/İslami finans tekniklerinin esas itiba rıyla fıkhî/şerî hükümlerle uyumlu olması beklenmektedir. Katılım finansı, İslam hukukuna tabi olmakla birlikte, faaliyet gösterdiği ülkenin hukuk sistemiyle de uyumlu olması gerekir. Bugün katılım finansı, İslam hukukunun tamamen veya kısmen benimsen diği İslam ülkelerin yanı sıra İngiltere ve ABD gibi Batılı ülkelerde ve Türkiye gibi seküler hukuk sitemini benimseyen İslam ülkelerinde de faaliyet göstermektedir. İslam hukukunun tamamen veya kısmen benimsendiği hukuk sitemlerinde, katılım finans faaliyeti ve ondan neşet eden taraflar arasındaki uyuşmazlıkların çözümü nispeten kolay olacaktır. Ancak seküler hukuk sistemlerinde faaliyet gösteren katılım finansının hem faaliyeti hem de ondan kaynaklı uyuşmazlıkların İs lam hukukuna göre çözümü zorlaşmaktadır. Hatta uyuşmazlıklar, katılım finansın varlık nedenine aykırı bir neticeyle sonuçlanmasına yol açabilmektedir. Katılım finanstan doğmuş veya doğabilecek uyuşmazlıkları nın İslam hukukuna göre çözülmesi büyük önem arz etmektedir. Katılım finansından doğan uyuşmazlıkların devlet yargısında çö zülmesi gerek hâkimin hukuku ve gerekse hâkimlerin bu alandaki yetersizlikleri nedeniyle katılım finans ilkeleriyle uyuşmayan karar ların verilmesi kuvvetle muhtemeldir. Dolayısıyla katılım finansına dair uyuşmazlıkların çözümünün katılım finans hukukunun hüküm ve ilkelerine uygun olarak cereyan edebilmesi için devlet yargısın dan başka yöntem veya yöntemlere başvurma zarureti ortaya çık maktadır. Devlet yargısı dışında uyuşmazlık çözüm yöntemleri başta tah kim, sulh, arabulucu vb. alternatif çözüm yöntemleri bulunmaktadır. Tahkim dışındaki alternatif uyuşmazlık çözüm yöntemleri sulh ve feragat esaslarına göre icra edilmektedir. Dolayısıyla sulh olmadıkları veya taraflardan biri veya her ikisi feragat etmedikleri takdirde, uyuşmazlık da çözüme kavuşmamaktadır. Bu noktada tahkimin önemi ortaya çıkmaktadır. Zira tahkimde taraflar arasındaki uyuş mazlık, taraflarca atanan hakem veya hakemler tarafından karara bağlanmakta ve bu karar bağlayıcı olup icra kabiliyetine sahiptir. Şu hususu burada belirtmekte fayda vardır. Katılım finansı, fa izsiz finans ve İslami finans kavramları aynı anlamda kullanılmakta dır. Benzer şekilde çalışmamızda İslam finans hukuku, İslam huku ku, fıkıh ve şeri hukuk kavramları da yer yer aynı anlamda kullanıl mıştır. Çalışmamızın giriş bölümünden sonra ikinci bölümde; katılım finansı, katılım finans hukuku ve hukukun kaynakları, katılım finans teknikleri ve uluslararası katılım finansının düzenleyici kurumları ele alınmaktadır. Üçüncü bölümde; İslam hukukunda uyuşmazlık çözüm yöntemleri; devlet yargısı, alternatif uyuşmazlık yöntemleri ve tah kim araştırılmaktadır. Dördüncü bölümde, katılım finans uyuşmaz lıklarında tahkim incelenmektedir. Beşinci bölümde, katılım finans tahkim merkezleri ele alınmaktadır. Sonuç bölümünde ise değerlen dirme ve öneriler yer almaktadır.