Dâvûd el-Kayserî’nin Tâiyye Şerhinde “İttihad Makāmı”

Abstract

Osmanlı entelektüel geleneğinin oluşmasında İbn Arabî ve İbnü’l-Fârız te’siri, Dâvûd el-Kayserî’nin te’lifleri aracılığıyladır. Osmanlı Devletinin ilk baş müderrisi olması, bu te’sirin yaygın ve kalıcı olmasını sağlamıştır. İbn Arabî’nin Türk düşüncesi üzerindeki te’sirleri hakkında yapılan çalışmalar devam ederken; İbnü’l-Fârız te’siri ihmâl edilmiş görünmektedir. Osmanlı entelektüellerinin, İbnü’l-Fârız’ın en meşhur kasîdelerinden olan Hamriyye (Kasîde-i Mîmiyye) ve Tâiyye (et-Tâiyyetü’l-Kübrâ) kasîdeleri üzerine te’lif ettikleri onlarca şerhin mevcûdiyetini görmek, İbnü’l-Fârız te’sirinin sâdece bir boyutudur. Sûfîlerin tenkîd edilmelerine sebep olan “ittihâd” mefhumunun Dâvûd el-Kayserî nazarından İbnü’l-Fârız beyitleriyle nasıl şerh edildiğini ele aldığımız bu çalışmada, İbnü’l-Fârız beyitlerinde “vahdet” ve “ittihâd” kavramlarının birbiriyle olan ilişkisine işâret etmek, her ne kadar vahdet-i vücûd mektebi içinde zikredilmese de beyitlerinin ekseriyetle vahdet-i vücûd mektebine mensup şârihler tarafından şerh edilmesi, sûfî şâirin bu mektep içindeki te’sirinin aktarılmasını gerekli kılmıştır. İbnü’l-Fârız’ın vahdet-i vücûd anlayışına etkileri üzerine uzun soluklu çalışmalar gerektiği muhakkaktır. Bu anlayışın Osmanlı Devleti’ndeki ilk mümessili olan Dâvûd el-Kayserî nazarından İbnü’l-Fârız beyitlerinde “ittihâd makāmı” hakkındaki bu kısa çalışmamızın asıl gāyesi, vahdet-i vücûd anlayışının şekillenmesinde İbnü’l-Fârız te’sirini hatırlatmaktır.

In the formation of Ottoman’s intellectual tradation Ibn Arabi and Ibn al-Farid’s have an impact on, by way of commentary of Davud al-Kayseri. To being chef of mudarris Ottoman Empire, that impact made it extensive and permanent. The researchs while continuing about impact of Ibn Arabî’s on Turkish thoughts, impact of Ibn Farid’s desolated. The Ottoman intellectuals, most famous eulogies of Ibn al-Farid’s Hamriyye (Kasîde-i Mîmiyye) and Tâiyye (at-Tâiyyetü’l-Kübrâ), its just one side to see entity of İbn al-Farids impact, tens of eloborated in that commentary of eulogies. In this study we consider, occasioned to Sufis critique “union” conception in the sight of Davud al-Kayseri with verses of Ibn al-Farid, in that verses “unity” and “union” to pointed at the the relations between that concepts. Ibn al-Farid even thought not mentioned in wahdat al-wujud (unity of existense) school with the main of verses it is make it essential to inside of the commentary sufi poets from the commentators eloborated to member of the wahdat al-wujud school. It is absolutely necessary to make a long term research about impact of Ibn al-Farids on wahdat al-wujud. Purpose of our short work ,“the maqam of union” the couplets of Ibn Farid in the sight of Davud-i Kayseri, who was the representative of this understanding in the Ottoman Empire, is to remind impact of Ibn al-Farid shaping and understanding wahdat al-wujud.