الإمام الأذرعي منهجه ونماذج من اختياراته في كتابه قوت المحتاج بشرح المنهاج

Abstract

Tezimiz, İmam Şihâbüddîn el-Ezraî'nin (ö. 783/1381) fıkıh metodunu İmâm Nevevî'nin Minhâcu't-Talîbîn'i üzerine yazdığı şerhten yola çıkarak tespitini hedeflemektedir. Çalışmada takip edilecek sistem, kitabın tanıtımı, mezhep içerisindeki konumunun belirlenmesi, ilmi açıdan önemi ve şerhte izlenen yöntemde öne çıkan başlıklar üzerinde durmak için metnin tahlili şeklinde olacaktır. Müellifin izlediği yöntem sırasıyla şu şekildedir: Sunum-çıkarım (arz-istidlal) yöntemlerinin kullanılması, Nevevî'nin metninden takipli olarak, meselelerin tartışılması ve eksikliklerin giderilmesi (istidrak). Bu tahlilden maksat Şafii mezhebindeki iki meşhur tenkîh arasında ağır basan fıkıh düşüncesinin anlaşılması, yapılan değerlendirmelerden yola çıkarak fıkıh mirasında saklı bulunan menhece, fıkıh ilmini düzenleyen kaidelere, doğru düşünce ve sağlam bir metodolojik sistem içerisinde ulaşmak, çıkarımlarda bulunup fetva üretmektir. Nitekim günümüzde bu yöntemlerin analiz edilmesi ve üzerinde düşünülmesi fıkıh ilminin bize sunduğu mekanizmayı anlayabilmek adına bu ilimle uğraşan kişiler için birincil mesleki bir zorunluluktur. Bir diğer görev ise hiç şüphesiz ulaşılan kaide ve usullerin günümüzde ortaya çıkan durumlarda işletilmesidir. Çalışma sonunda ortaya çıkan sonuçlardan en önemlileri şu şekilde ifade edebilir. Müellif, Şafii'nin el-Ümm'mü, Müzenî'nin el-Muhtasar'ı gibi fıkıh metinlerine olan geniş hakimiyeti sayesinde müteahhir ulemanın itimat ettiği görüşlerdeki birtakım işkâlleri ortaya çıkarmıştır. Yazar, şerh noktasında oldukça kapasiteli bir şahsiyettir. Ayrıca, rivayetlerin hem kaydedilmesinde hem de nakledilmesinde göstermiş olduğu gayret ve diğer alimlerin rivayetlerinde yaptığı düzeltmeler müellifin önemli özelliklerindendir.

Our thesis aims to determine the fiqh method of Imam Şihâbüddîn el-Ezraî (d. 783/1381), based on the commentary he wrote on Imam Nevevî's Minhâcu't-Talîbîn. The system to be followed during the study will be in the form of introducing the book, determining its position within the sect, expressing its scientific importance, and analyzing the text to focus on the prominent topics in the method followed in the commentary. The method followed by the author can be expressed as follows: Using presentation-inference (arz-istidlal) methods, following Nevevî's text, discussing the issues, and eliminating the deficiencies (istidrak). The purpose of this analysis is to understand the predominant idea of fiqh between the two famous criticisms in the Shafi'i sect, to reach the rules and principles regulating the science of fiqh, the method hidden in the fiqh heritage, based on the evaluations made, within the correct thought and a sound methodological system, to make inferences and produce fatwas. As a matter of fact, today, analyzing and thinking about these methods is a primary professional obligation for those who deal with this science in order to understand the mechanism that the science of fiqh offers us. Another task is, undoubtedly, to apply the rules and procedures that have been achieved in situations that arise today. The most important results of the study can be expressed as follows: Ezraî showed great care in proving and illustrating the provisions of the sect. As a matter of fact, this situation comes to the fore clearly in his book. Thanks to his extensive knowledge of fiqh texts such as Shafi'i's al-Umm'mu and Muzani's al-Muhtasar, the author has revealed some flaws in the views relied on by the advanced scholars. The author is a very competent person in terms of commentary. In addition, the effort he showed in both recording and transmitting the narrations and the corrections he made in the narrations of other scholars are among the important characteristics of the author.