Hattat Yâkut el-Musta'simî, ekolü ve hat sanatındaki önemi

Abstract

Yâkut el-Musta'simî (ö. H.698/ M.1298) İslâm Hat Sanatı tarihinin en önemli hattatlarından biridir. Küçük yaşta Rum ülkesinden esir alındığı nakledilmiş, Bağdat'a götürülmüş, son Abbasî halifesi Müsta'sım-billâh'ın himayesinde yetişmiş, saray kütüphanesindeki hocalardan yazı dersi almıştır. O özellikle hat dehâları İbn Mukle (ö. 328 / 940) ve İbnü'l-Bevvab'ın (ö. 413 / 1022) yazılarını incelemiş, onların yazdıklarını taklit etmiş, onların kaidelerine bağlı kalmış ama kendine mahsus bir yazı üslubu geliştirmiş ve aklâm-ı sitte denilen altı nevi yazıda yeni bir üslubun sahibi olmuştur. O kalem ağzı kesişinde değişiklik yapmış her kalem nevine göre kalem ağzı meyilini yeniden belirlemiş, geliştirdiği üslupla yazı daha estetik ve zarif bir görüntüye kavuşmuştur. Oluşturduğu tarz İslâm dünyası tarafından beğenilmiş ve onun yazıları hattatlar için ulaşmak istedikleri bir hedef olmuştur. Yâkut en çok Mushaf yazmış, uzun hayatı boyunca birçok öğrenci yetiştirmiş, en başarılı altı öğrencisiyle birlikte kendisine Esatize-i Seb'a denmiştir. Vefatından sonra öğrencileri gittikleri yerlere onun üslubunu taşımışlardır. Ortaya koyduğu üslup birçok hattat tarafından takip edilmiştir. Osmanlı ülkesinde yine onun yazıları vesilesiyle Şeyh Hamdullah mektebi doğmuş artık hattatlar bu tarzda eserlerini vermişler fakat Ahmet Karahisarî adlı meşhur hattat Yâkut yolunda eserlerini ortaya koymuş hatta onu aşmıştır. İran'da ise sanatçılar aklâm-ı sittede Yâkut tarzında yazmaya devam etmişlerdir. Onun birçok eseri günümüze ulaşmıştır. Dünyanın dört bir yerindeki müze ve kütüphanelerde de yazıları mevcutsa da en fazla sayıda eseri Türkiye'de bulunmaktadır.

Yâqut al-Musta'simî (698 / 1298) is one of the most important calligrapher in the history of Islamic Calligraphy. It is said that he was brought as a slave from Anatolia region at a young age. He was taken to Baghdad, brought up under the patronage of the last Abbasid caliph, Musta'sım-Billah, and took writing lessons from the teachers in the palace library. He especially studied the writings of the geniuses of calligraphy such as İbn Mukle and İbnü'l-Bevvab, imitated their writings, adhered to their rules, but developed a unique writing style and became the owner of a new style in six types of writing called aklâm-ı sitte (six pen). He made changes in the point of the pen, redefined the inclination of the pen tip which varried according to each pen type, so the writing gained a more aesthetic and elegant appearance with the style he developed. The style he created was admired by the Muslim word and his writings became a peak for calligraphers. Yâqut wrote the most mushafs and was called Esatize-ı Seb'a (Seven Masters), together with his six most successful students. He also trained many students throughout his long life. After his death, his students carried his style wherever they went. His style was followed by many calligraphers. Sheikh Hamdullah School was born in the Ottoman country in XV. century, thanks to his writings, and calligraphers produced their works in this style. The famous Ottoman calligrapher named Ahmet Karahisarî produced his works on the Yâqut road and even surpassed it. In Iran, on the other hand, artists continued to write in the Yâqut style in aklâm-ı sitte. Many of his works have survived to the present day. Many of his writings are available in museums and libraries all over the world, but the largest number of his works are in Türkiye.