المقاصد الشرعية للعقود التمويلية في المصارف الإسلامية بين النظرية والتطبيق

Abstract

Bu çalışmada İslami bankalarda yürütülen finansman anlaşmalarının sağladığı şeri maksatları açıklamak hedeflenmektedir. Söz konusu anlaşmalarda herhangi bir aksaklık durumu olduğunda malın korunması prensibi ve ona bağlı yan başlıklar çerçevesinde maksatçı bakış açısıyla nasıl bir ictihad (içtihat) yürütüleceği ve aksaklıkların giderileceği konusunun aydınlatılması amaçlanmaktadır. Tezimizde İslami bankalarda yürürlükte olan finansman anlaşmalarına dair meşhur örneklere değinilmektedir. İlgili sözleşmelerin mahiyetini tanımak ve onlar hakkında sağlıklı bir tasavvur oluşturmak bağlamında satın alma emri veren kişiler için murabaha akdi, teverruk, selem akdi, istisna' akdi, mudarabe ve azalan ortaklık benzeri meseleler incelenmektedir. Mallarla alakalı olan en önemli dini kriterler saptanmakta ve finansman anlaşmalarına uygulanma biçimi araştırılmaktadır. Araştırmamızda malın korunması (hıfzu'l-mal) maksadından türetilen yan amaçlar açıklanmış, sağlıklı bir şekilde uygulanması halinde İslami bankalardaki finansman sözleşmelerinin doğuracağı sonuçlar tartışılmıştır. İslami bankaların akitlerden umulan faydaların gerçekleşebilmesi için dini ölçülere bağlı kalma noktasında özenli olması benzeri öneriler sunulmuştur.

This thesis aims to present the most important objectives of Sharia provided by the financing contracts in Islamic banks, in order to rectify these contracts when showing any sort of distortion based on objectival Ijtihad, through studying the objective of money saving, and secondary objectives deriving from it. The study presented detailed information about the most common financing contracts applied in Islamic banks, which are: [cost plus contract, tawarruq, peer agreement (Salam), contract of manufacturing (Istisna'a, profit sharing (Mudarabah), diminishing partnership (Musharakah mutanaqisah) to recognize the nature of these contracts, and elaborate a clear image of them. Moreover, we identified the Sharia objectives of money after the identification of its importance in controlling the implementation of financing contracts. The study succeeded in presenting the partial objectives related to the objective of saving money, the sharia objectives that can be fulfilled by financing contracts when correctly applied in Islamic banks. The thesis ends up with providing recommendations, amongst the most important are: Islamic banks must be aware of correctly applying the financing contracts, in order to them to achieve the partial Sharia objectives that leads eventually to achieve the general objective of money saving.