Türkiye'deki Okullarda Çalışma Barışını Etkileyen Politik Bir Uygulama: Öğretmenlik Kariyer Basamakları

Abstract

Türkiye’de öğretmenlik kariyer basamakları, 2005 yılından itibaren yasal metinlere dayalı olarak adaylık döneminden sonra “öğretmen”, “uzman öğretmen” ve “başöğretmen” olmak üzere üç basamaklı olarak oluşturulmuş; ancak 2022 yılına kadar bu basamaklar farklı gerekçelerle süreklilik gösterecek şekilde uygulamaya konulmamıştır. Son olarak 2022 yılından itibaren “Öğretmenlik Meslek Kanunu” ile adı geçen ünvanlar öğretmenlere genel anlamda kıdem yılları ve merkezi olarak yapılan bir sınavdaki başarıya dayalı şekilde tekrar verilmeye başlanmıştır. Bu kapsamda araştırmanın amacı, öğretmenlik kariyer basamaklarına ilişkin öğretmen görüşlerini derinlemesine ortaya çıkarmaktır. Nitel araştırma yaklaşımlarından durum çalışmasının kullanıldığı araştırmanın çalışma gurubunu ilkokul, ortaokul ve liselerde farklı kariyer basamaklarında görev yapan 10 öğretmen oluşturmaktadır. Araştırmada veri toplama aracı olarak yarı yapılandırılmış görüşme formu kullanılmıştır. Elde edilen verileri analiz etmek için de içerik analizinden yararlanılmış ve öğretmenlerin kariyer basamaklarına ilişkin görüşleri sorun alanlarını ifade eden başlıklar altında toplamıştır. Araştırmada, 2022 yılında Türkiye’de biriken bir ihtiyaca cevap vermek için bir politika metni üretildiği ancak üretilen politikanın okula yansımalarının planlanandan farklı bir seyir izlediği sonucuna ulaşılmıştır. Özellikle verilen hizmet içi eğitimler, yapılan sınav, uzman ve başöğretmenlerin görevleri konularında iyileştirmelerin ve düzenlemelerin yapılması gerektiği bu doğrultuda tavsiye edilebilir. Bulgularımızdan hareketle öğretmenlik kariyer basamaklarının Türkiye’nin kendine özgü kültürel bağlamı da dikkate alınarak performansa, mesleki gelişime ve etkililiğe vurgu yapan bir modele dönüşmesi gerektiği ifade edilebilir.

Teaching career stages in Türkiye have been designated as three steps based on the legal texts since 2005. Howbeit, the said steps were not implemented in a continuous fashion until 2022 for distinct reasons. Finally, as of 2022, by law, these titles were entitled to teachers again based on several criteria such as years of seniority, success in a centrally held exam and similar criteria. In this context, the aim of the present research is to reveal teachers’ opinions regarding teaching career stages in depth. The study group of the research, for which case study, one of the qualitative research approaches, was deployed, consists of 10 teachers working in primary, secondary and high schools. A semi- structured interview form was utilized as the data collection tool in the research. Content analysis was employed with a view to analyzing the data obtained. In this framework, the opinions on teachers’ career stages were grouped under eight headings. As a result, it was concluded that a policy text was produced to respond to an accumulated need in Türkiye in 2022, but the reflections of the produced policy on the school followed a different course than planned. In this direction, it can be recommended that improvements and regulations should be made, in particular toward the areas of in-service training, examinations, and towards the responsibilities of teachers who receive the titles in question. Further, in light of our findings, it can be pinpointed that teaching career stages should be transformed into a model that emphasizes performance, professional development and effectiveness, taking into account Türkiye’s unique cultural context.