Türk Anayasa Hukukunda Milletlerarası Andlaşmaların Onaylanmasına Dair Kural ve İstisnalar Rejiminin Analizi (İsveç ve Finlandiya’nın NATO’ya Katılım Süreci Örneklğinde Bir Değerlendirme)

Abstract

Ulusal hukuk ağırlıklı monist sistemi benimseyen devletlerde, milletlerarası andlaşmaların geçerlilik kazanmaları için akit ülke tarafından onaylanması gerekir. Onay bir iç hukuk işlemidir. Onay işlemine kimi devletlerde sadece yasama, kimi devletlerde sadece yürütme, kimi devletlerde ise yasama ve yürütme kolektif şekilde yetkilidir. İsveç ve Finlandiya ile NATO üyesi ülkeler arasında aktedilen katılım protokolünün Türk iç hukukunda onaylanması 15 ayı aşkın bir sürede gerçekleşmiştir. Oldukça karmaşık şekilde işleyen süreç; İsveç ve Finlandiya’nın NATO üye devletleri ile imzaladıkları katılım protokolü, Türkiye, İsveç, Finlandiya arasında imzalanan üçlü muhtıra, TBMM’nin onayı uygun bulma kanunu, Cumhurbaşkanı’nın onay kararı olmak üzere farklı nitelikte hukuki işlemlerden oluştu. Bu çalışmamızda İsveç ve Finlandiya’nın NATO’ya katılmaları için aktedilen katılım protokollerinin geçerli olabilmesi için Türkiye’nin verdiği onay kararı, milletlerarası andlaşmaların onaylanmasına dair Anayasal rejim ve uygulamalar ışığında irdelenmiştir. İncelemelerimizde konuyu düzenleyen pozitif hukuk kaynakları, Anayasal sistemimiz, hükümet sistemi tercihi ve bu sistemin bel kemiğini oluşturan kuvvetler ayrılığı uygulaması birlikte değerlendirilerek hukuki bir perspektif ortaya konmaya çalışılmıştır. Anayasa hukuku bir yönüyle de politikanın hukukudur. Bu nedenle çalışmamızda hukuktan kaynaklanan yetkilerin kullanımı - kullanılmaması tercihlerinde etkin olan politik ve diplomatik faktörlere de –işaret etmekle sınırlı olsa da – değinilmeye çalışılmıştır.

International treaties require a domestic legal process in order to become valid in domestic laws. In some states only legislature, some states only the executive, in some states the legislature and the executive organs corporately authorized in this procedure. Accession protocol for Sweden and Finland to join NATO to be ratified in Turkish domestic law was passed through deeply complicated procedure including the accession protocol signed by Sweden and Finland with NATO member states, the trilateral memorandum signed between Turkey, Sweden and Finland, the law of ratification by the Turkish Grand National Assembly, and the President's approval decision. This article to carry out a review about; Turkey's decision to ratify the accession protocols. Try to analyzed in the light of the general regulations on the ratification of international treaties by domestic law, our Constitutional Law framework and practices by triying putting forward a legal perspective by evaluating the positive legal sources with in constitutional regulations and govermental system rules. Constitutional law is also law of politics. While presenting the legal perspective, political factors that are effective in the use or non-use of the powers arising from the law have also been tried to be analyzed, albeit in a limited way.