Laiklik ilkesi doğrultusunda yapılan inkılapların karikatür dergilerine yansıması (1923 – 1928)

Abstract

Osmanlı Devleti'nde Tanzimat Fermanı'nın ilanına kadar Hacivat-Karagöz gölge oyunu, Nasreddin Hoca hikâyeleri ve Bektaşi fıkraları gibi sözlü anlatıma dayalı mizah yapılmaktaydı. Matbaanın Osmanlı topraklarında kullanımı ile yeni bir mizah türü olan karikatür ortaya çıkmış ve halk tarafından ilgi görmeye başlamıştır. Birinci Dünya Harbi sonrası İzmir'e 15 Mayıs 1919'da Yunanlıların asker çıkarmasıyla birlikte Anadolu topraklarında işgal başlamış ve bu işgale karşı halk topyekûn mücadeleye girişmiştir. Bu seferberliğe gazeteciler gibi karikatür çizerleri de katılmıştır. Anadolu topraklarında başlatılan İstiklâl Harbine halkın desteğini sağlayabilmek için basın mecmualarına önemli görevler düşmüştür. Halkın moral, motivasyonunu arttırma ve İstiklâl Harbi hakkında bilgi verme basılı mecmualara kalmıştır. İstiklal Harbinin kazanılması ve yeni bir devletin kurulması halkta ve yayın mecmualarında sevinç döneminin yaşanmasına neden olmuştur. Bu sevinç döneminde başlanan batılı ve laik reform hareketleri yüzyıllardır süregelen toplum yapısını ve müesseselerini kökünden değiştirmiştir. Bu reformların özü olarak görülen laiklik ilkesi çerçevesinde yapılan inkılaplar mizah dergilerindeki karikatürler ile desteklenmiştir. Cumhuriyet rejimi ile beraber özellikle laiklik alanında hem toplumu hem devleti doğrudan etkileyen inkılaplar yapılmış ve laiklik ile ilgili inkılapların karikatür dergilerinde sık sık konu edildiği görülmüştür. Bu çalışmada 1923-1928 yılları arasında laiklik ile ilgili inkılapların Akbaba, Karagöz, Papağan, Zümrüdüanka ve Kelebek dergilerine yansımaları konu edinilmiştir.

Until the proclamation of the imperial edict of Gülhane in the Ottoman Empire, humor was based on oral narration such as Hacivat-Karagöz shadow play, Nasreddin Hodja stories, and Bektashi jokes. Through the use of the printing press in the Ottoman lands, a new type of humor, the caricature, emerged and started to attract the attention of the public. After the First World War, the Greeks landed troops in Izmir on May 15, 1919, and the occupation of Anatolian lands began, and the people started a total struggle against this occupation. Caricaturists also participated in this mobilization, as did journalists. Press magazines had important duties in order to provide public support for the War of Independence launched in Anatolian lands. It was up to the printed magazines to increase the morale and motivation of the public and to provide information about the War of Independence. The victory in the War of Independence and the establishment of a new state led to a period of joy among the public and the press. The Western and secular reform movements initiated during this period of joy radically changed the centuries-old social structure and institutions. The reforms made within the framework of the principle of secularism, which is seen as the essence of these reforms, were supported by cartoons in humor newspapers. Together with the Republican regime, especially in the field of secularism, reforms were made that directly affected both the society and the state, and it was seen that the reforms related to secularism were frequently mentioned in humor magazines. In this study, the reflections of secular reforms on Akbaba, Karagöz, Papağan, Zümrüdüanka, and Kelebek magazines between 1923 and 1928 are addressed.