Türk Devletleri Teşkilatı Ülkelerinde Dış Ticaret Entegrasyonu: Gravity Modeli Yaklaşımı

Abstract

Bu çalışma, Türkiye ile Türk Devletleri Teşkilatı (TDT) üyesi ve gözlemci ülkeler arasındaki dış ticaret hacmini, 2003-2024 yılları arasındaki verileri kullanarak panel çekim modeli (Gravite Modeli) ile incelemektedir. Analizde, ülkelerin ekonomik büyüklüklerini temsil eden Gayri Safi Yurtiçi Hasıla (GSYİH), coğrafi mesafe ve küresel kriz dönemlerini gösteren değişkenler dikkate alınmıştır. Birim kök ve Hausman testleri ile yapılan analizler sonucunda, rassal etkiler modelinin uygulanabileceği belirlenmiştir. Bulgulara göre, Türkiye'nin GSYİH'sindeki %1'lik artış, TDT üyesi ülkelerle olan ticaret hacmini yaklaşık %0,26 oranında artırmıştır. TDT üyesi ülkelerin toplam GSYİH'sindeki %1'lik artış ise ticaret hacmini %11,35 oranında artırmıştır. Mesafe değişkeni ise istatistiksel olarak anlamlı çıkmamış ve bu durum, gelişişime devam eden ulaşım ve lojistik altyapı ile dijitalleşme süreci ile açıklanmıştır. 2008 küresel finans krizi ve COVID-19 pandemisi dönemlerinde ticaret hacmi yaklaşık %7,5 oranında azalmıştır. Çalışma, Türkiye'nin TDT ülkeleri ile sürekli dış ticaret fazlası verdiğini ve ticaretin stratejik önem kazandığını göstermektedir. Sonuç olarak, serbest ticaret anlaşmaları, lojistik koridorlar ve dijital entegrasyon gibi politikaların ticaret hacmini artırmada kritik rol oynayacağı; ayrıca Zengezur Koridoru’nun açılmasıyla birlikte mesafe değişkeninin gelecekte daha belirleyici hale gelebileceği öngörülmektedir.

This study examines the volume of external trade between Turkey and the Turkic Council (TTC) member and observer countries using data from 2003 to 2024. It uses a panel data approach called the Gravity Model. The analysis takes into account variables that represent the economic size of the countries, such as Gross Domestic Product (GDP), geographic distance, and periods of global crises. After conducting unit root and Hausman tests, it was determined that a random effects model should be used. The findings show that a 1% increase in Turkey's GDP leads to approximately a 0.26% increase in trade volume with TTC countries. On the other hand, a 1% increase in the total GDP of TTC countries leads to a 11.35% increase in trade. However, the distance variable was not statistically significant, which is explained by developments in transportation and logistics infrastructure, as well as digitalization. During the 2008 global financial crisis and the COVID-19 pandemic, trade volumes decreased by about 7.5%. The study shows that Turkey has consistently had a trade surplus with TTC countries and that trade is gaining more strategic importance. In conclusion, policies such as free trade agreements, logistics corridors, and digital integration are expected to play a critical role in increasing trade volumes. It is also predicted that the opening of the Zengezur Corridor may make the distance variable more significant in the future.