Fahrî’nin Husrev ü Şîrîn’inde kadın karakterler

Abstract

Şîrîn, Ferhâdnâme gibi adlarla da bilinen Husrev ü Şîrîn, yüzyıllar boyunca ilgi görmüş ve sevilmiş bir aşk hikâyesidir. Eserin konusu Sâsânî hükümdarı Husrev’in (m.596-628) hayatına ve aşk maceralarına dayanmaktadır. Tarihî kaynaklar Husrev’in saltanatını, siyasi hayatını geniş bir şekilde ele aldıkları hâlde Şîrîn ile ilişkisi noktasında çok az bilgi vermişlerdir (Erkal, 1999:53). Esasen hikâye birinci planda ve en geniş ölçüyle aşk macerasını anlatmakla beraber, ikinci planda siyasi hadiselere, mücadelelere temas ederek ve bu iki cepheyi birbirine bağlayarak Husrev’in hayatını ve maceralarını bir bütün hâlinde ortaya koymaktadır. Husrev ü Şîrîn hikâyesinden yazılı edebiyatta bir bütün olarak ilk bahseden Firdevsî’nin Şehnâme’sidir. Kaynaklar, Ebu Muhammed Abdi ve Ahmed bin Muhammed gibi şairlerin, bu eserden önce de Şîrîn, Şebdiz ve Husrev’in Kasr-ı Şîrîn’in duvarlarındaki tasvirlere bakarak onlar hakkında, bölümler hâlinde de olsa, şiirler söylediklerini kaydetmiştir (Alpay Tekin, 1994:15). Ayrıca bu konuda, şairleri ve tarihî olayları besleyen bir sözlü edebiyat geleneği de olmalıdır. Nitekim, eserin yazılı edebiyata mal olduğu bir dönemde Nizâmî’nin hikâyeyi Bürdalı ihtiyarlardan dinlediğini söylemesi de bunun bir delilidir (Nizâmî, 1994:33).Tarihî kaynaklardaki rivayetlerin muhtelif oluşu da bu sözlü geleneğin renkliliğinden kaynaklanmış olabilir. Yine bir çeşit destanî tarih olan eserinde, Husrev ü Şîrîn’in aşk macerasını bir epizot halinde değerlendiren Firdevsî’den önce bazı şairlerin hikâyenin belli kahramanlarını işleyen şiirleri de bizce bu sözlü edebiyat geleneğinin bir tezahürüdür. Olayları ve kişileri değerlendirirken, bir tarih kitabı gibi davranmayan toplumsal hafıza, bir dönemin kudretli hükümdarının sergüzeştinin sadece en belirgin ve en trajik yönlerini değerlendirmiş ve yetiştirdiği şairlere de bu kadarını verebilmiştir (Güneş, 2010: 14). Eserini yazarken, bahsettiğimiz sözlü gelenek ve şiirlerle birlikte Taberi Tarihi ile diğer irili ufaklı şehnâmelerden de yararlanan Firdevsî ...