Kur’an’da dağların oluşumu ve işlevine dair ayetlerin tefsir kaynakları ve bilimsel veriler üzerinden değerlendirilmesi

Abstract

Çalışmamızda Kur’an’da dağların oluşumu ve işlevine atıfta bulunan ayetler, tefsir kaynakları ve günümüzde ulaşılan bilimsel veriler üzerinden değerlendirilmiştir. Özellikle medyada çeşitli görüş sahipleri tarafından tartışılmakla birlikte konuyla ilgili tefsir kaynakları merkezli bir çalışmanın yapılmamış olması araştırmamızın ana sâiki durumundadır. Makalemizde öncelikle Kur’an’da dağ kavramına karşılık gelen lafızlar ve onların anlamları hakkında bilgi verilmiştir. Bu çerçevede özellikle “râsiye” ve “revâsî” lafızları üzerinde durulmuştur. Bunun yanında dağların işlevi bağlamında Kur’an’da zikredilen “ أَن تَمِيدَ بِكُمْ, أَن تَمِيدَ بِهِمْ” (onları/sizi sarsmasın diye) ifadesinin klasik dönemdeki anlamlandırılma biçimine dirâyet ve rivâyetler çerçevesinde değinilmiştir. İlgili lafız ve ifadelere tefsir kaynaklarımızda nasıl yaklaşıldığı belirtildikten sonra söz konusu ayetlerin tefsir tarihimiz boyunca nasıl ele alındığı, ne tür değişimlerin gözlemlendiği aktarılmıştır. Bu kapsamda klasik dönemdeki rivâyî ve dirâyî yaklaşım ile modern dönemdeki yaklaşımlar hakkında bilgi verilmiştir. Söz konusu yaklaşımların sunumunda kronolojik sıra takip edilmiş ve modern dönemdeki bazı yaklaşımlara tarafımızca eleştiriler yöneltilmiştir. Çalışmamızın son kısmında ise günümüzde ulaşılan bilimsel veriler eşliğinde ayetlerin ve ilgili lafızların hangi muhtemel anlamlara gelebileceği hakkında tarafımızca fikir yürütülmüştür. Bu yaklaşımda konuyla ilgili ayetlerde geçen lafızların birden fazla teori ve yaklaşımı destekleyecek mahiyette olduğu zımnen savunulmuş ve muhtemel iki yaklaşım/teori üzerinde durulmuştur.

In our study, the verses addressing the formation and function of the mountains have been evaluated through exegesis tafsir and scientific data gained in this day and age. It’s a major impetus for our study that the topic hasn’t been studied through tafsir sources although it has been disputed on media by figures holding different views. First of all, we mentioned the wordings corresponding the mountain concept in the Qur’an and their meanings. In this context, the words of “râsiye” and “revâsî” have been discoursed in particular. Besides, explanation of the wordings of “ أن ﺗﻤﯿﺪ ﺑﻜﻢ, أن ﺗﻤﯿﺪ ﺑﮭﻢ” (lest it shakes them/you) -which have been mentioned in Quran within the context of the function of mountains- by classical approach, have been studied pursuant to narratives and reasoning. After revealing the explanation of these wordings in our tafsir books, the manner of approaching relevant verses and observed changes through exegesis history have been cited. Within this framework, the approaches on the basis of narrative and reasoning in classical period and modern times are enlightened. Presenting these approaches, the chronological order is regarded and some approaches on modern period are criticized. In the final section, we have given opinions on these wordings and verses about their possible meanings along with scientific data gained in this day and age. In our approach, it is adopted that the relevant wordings and verses have the nature of serving for multiple theory and approaches and correspondingly we concentrated on two possible theory/approaches.

س ردﺎﺼﻣ اﻟﺘﱠﻔﺴﯿﺮ ِ ﻰﻠﻋ أﺳﺎ ِ ﻲﻓ اﻟﻘﺮآن ِ اﻟﺠﺒﺎل ِ ووظﯿﻔﺔ ِ ﻰﻟإ ﺗﻜﻮﯾﻦ ُ اﻟﱠﺘﻲ ﺗﺸﯿﺮ ِ اﻵﯾﺎت ُ ﻢﱠ ﺗﻘﯿﯿﻢ َ ﻨﺎ هﺬھ ﺗ ِ ﻲﻓ دراﺳﺘ . ﺎﮭﯿﻠﻋ ﻲﻓ ﺎﻨﺘﻗو اﺬھ ُ ﻢﱠ اﻟﺤﺼﻮل َ اﻟﱠﺘﻲ ﺗ ِ اﻟﻌﻠﻤﯿﱠﺔ ِ واﻟﻤﻌﻄﯿﺎت اﻟﺤﻘﯿﻘﺔ َ ﻓﻤﻦ ،ِ اﻹﻋﻼم ِ ﻲﻓ وﺳﺎﺋﻞ ً وﺧﺎﺻﱠﺔ ،ِ اﻟﻌﺪﯾﺪ َ ﺒﻞِ ﮭﺎ ﻦﻣ ﻗ ِ ﻦﻣ ﻣﻨﺎﻗﺸﺘ ِ ﻰﻠﻋ اﻟﺮﱠﻏﻢ ِ ﻰﻟإ ﻣﺼﺎدر ُ ﺗﺴﺘﻨﺪ ً أنﱠ دراﺳﺔ . رﺋﯿﺴﻲﱞ ﺎﻨﺘﺳارﺪﻟ هﺬھ ٌ ﮫﯿﻠﻋ ﻲﮭﻓ ﺑﺎﻋﺚ ْﺰِّ ﺮﻛ ُ اﺬھ عﻮﺿﻮﻤﻟا ﻢﻟو ﺗ َ ﺣﻮل ِ اﻟﺘﱠﻔﺴﯿﺮ ﺎﮭﯿﻧﺎﻌﻣو. ﻲﻔﻓ اﺬھ ،رﺎطﻹا ِ ﻲﻓ اﻟﻘﺮآن ِ اﻟﺠﺒﻞ ِ اﻟﻜﻠﻤﺎت ﺔﻘﺑﺎﻄﻤﻟا ﻟﻤﻔﮭﻮم َ ﺣﻮل ٍ ﯾﺘﻢﱡ ﻢﯾﺪﻘﺗ ﻣﻌﻠﻮﻣﺎت ،ً ﻲﻔﻓ ،ﺎﻨﺘﺳارد أوﻻ (. و)ﻲﺳاور ،( ﻰﻠﻋ ﻦﯿﺘﻤﻠﻜﻟا: )ﺔﯿﺳار ٍّ ﺧﺎص ٍ ﺗﻢﱠ اﻟﺘﱠﺄﻛﯿﺪ ﺑﻮﺟﮫ ِ ﻲﻓ اﻟﻔﺘﺮة ﴾ ﻢِﮭِ ﺑَ ﯿﺪ ِﻤَ ن ﺗ َأ﴿ و،﴾ْﻢُﻜِ ﺑَ ﯿﺪ ِﻤَ ن ﺗ َأ: ﴿ ﮫﻟﻮﻗ ﻰﻟﺎﻌﺗ ِ ﺗﻄﺮﱠﻗﻨﺎ ﻰﻟإ ﺗﺄوﯾﻞ ،ِ اﻟﺠﺒﺎل ِ ﻰﻠﻋو اﺬھ اﻟﻨﱠﺤﻮ ﻲﻓ قﺎﯿﺳ وظﯿﻔﺔ ﺎﻤﻛ ﺎﻧدروأ ، اﻟﺘﱠﻔﺴﯿﺮ ِ ﻰﻓ ﻛﺘﺐ ْﺖَﺣِﺮُ اﻟﱠﺘﻲ ط ِ واﻟﻌﺒﺎرات ِ هﺬﮭﻟ اﻷﻟﻔﺎظ ِ اﻟﺘﱠﺄوﯾﻼت ِﺮْﻛِ راﯾﺔ ﺔﯾاوﺮﻟاو. ﺪﻌﺑ ذ ِّ اﻟﻜﻼﺳﯿﻜﯿﱠﺔ ﻲﻓ رﺎطإ اﻟﺪ . ﺦﯾرﺎﺗ اﻟﺘﱠﻔﺴﯿﺮ َ ﻛﯿﻔﯿﱠﺔ تﺎﻈﺣﻼﻣ ﺐﺘﻛ اﻟﺘﱠﻔﺴﯿﺮ ﻲﻓ تﺎﯾﻵا ةدﻮﮭﻌﻤﻟا طﯿﻠﺔ ،ﺎﻨﯾﺪﻟ ﻢﺗ حﺮﺷ ﺔﯿﻔﯿﻛ ﺔﺠﻟﺎﻌﻣ هﺬھ ِ اﻟﺘﱠﻔﺴﯿﺮ ِ ﻲﻓ ﻣﺼﺎدر ِ ﻠﺔِّ اﻟﺼ ِ ذات ِ واﻟﻌﺒﺎرات ِ اﻟﻜﻠﻤﺎت ُلُﺎوَﻨَ ﻢﱠ ﺗ َ ﺗ َ ﻛﯿﻒ ِﺮْﻛِﺪﻌﺑ ذ تﺎﯾﻵا لﻼﺧ ﺦﯾرﺎﺗ ﺮﯿﺴﻔﺘﻟا ﺎﻨﯾﺪﻟ عﻮﻧو تاﺮﯿﯿﻐﺘﻟا ﻲﺘﻟا ﺖﻤﺗ ﺎﮭﺘﻈﺣﻼﻣ. ﻲﻓو اﺬھ ،قﺎﯿﺴﻟا ﻢﺗ ﻢﯾﺪﻘﺗ تﺎﻣﻮﻠﻌﻣ لﻮﺣ ﺔﯾاوﺮﻟا ﺔﯾارﺪﻟاو ﻲﻓ ةﺮﺘﻔﻟا ﺔﯿﻜﯿﺳﻼﻜﻟا ﺞھﺎﻨﻤﻟاو ﻲﻓ ةﺮﺘﻔﻟا ﺔﺜﯾﺪﺤﻟا. ﻲﻓو ضﺮﻋ هﺬھ ،ﺐﯿﻟﺎﺳﻷا ﻢﺗ عﺎﺒﺗا ﺐﯿﺗﺮﺘﻟا ﻲﻨﻣﺰﻟا ﮫﯿﺟﻮﺗو تادﺎﻘﺘﻧﻻا ﻰﻟإ ﺾﻌﺑ ﺐﯿﻟﺎﺳﻷا ﻲﻓ ةﺮﺘﻔﻟا ﺔﺜﯾﺪﺤﻟا. َ ﻓﻖ َ ةﺮﻜﻓ لﻮﺣ ﻲﻧﺎﻌﻤﻟا ﺔﻠﻤﺘﺤﻤﻟا تﺎﯾﻶﻟ واﻟﻜﻠﻤﺎت تاذ ﺔﻠﺼﻟا و ِ ﺎ ﺑﺘﻄﻮﯾﺮ َﻨْﻤُ ﻗ ،ﻨﺎِ ﻦﻣ دراﺳﺘ ِ اﻷﺧﯿﺮ ِ ﻲﻓو اﻟﺠﺰء ﻘﺔِّ اﻟﻤﺘﻌﻠ ِ ﻲﻓ اﻵﯾﺎت ِ ىﺮﻧ أنﱠ اﻟﺒﯿﺎﻧﺎت ِ ﻤﻨﻲ ﻟﻶﯾﺎت ِّ ﺎ. ﻲﻓو اﺬھ اﻟﻨﱠﮭﺞ اﻟﻀ َﻨِ ﺎﮭﯿﻠﻋ ﻲﻓ زﻣﻨ ُ ﻢﱠ اﻟﺤﺼﻮل َ اﻟﱠﺘﻲ ﺗ ِ اﻟﻌﻠﻤﯿﱠﺔ ِ اﻟﻤﻌﻄﯿﺎت . ﻦﯿﺘﻠﻤﺘﺤﻣ ِ وأ ﻧﻈﺮﯾﱠﺘﯿﻦ ِ ﻰﻠﻋ ﻧﮭﺠﯿﻦ ُ وﯾﺘﻢﱡ اﻟﺘﱠﺄﻛﯿﺪ ،ٍﺞْﮭَ وﻧ ٍ ﻦﻣ ﻧﻈﺮﯾﱠﺔ َ أﻛﺜﺮ ُ ﺗﺪﻋﻢ ِ