Hatıralarda Cumhuriyet’in İlanı

Abstract

Osmanlı Devleti, Birinci Dünya Savaşı’ndan sonra İtilaf güçleri tarafından işgale uğramıştır. Mustafa Kemal, payitahtın ve Anadolu’nun işgali karşısın da Millî Mücadele’nin fitilini ateşlemek üzere 19 Mayıs 1919’da Samsun’a çıkmıştır. Aynı yıl içinde gerçekleşen Erzurum ve Sivas kongreleri, alınan kararlar ile ulusal güçleri ve iradeyi egemen kılmanın bir ifadesi olmuştur. İstanbul’daki Mebusan Meclisi’nin işgal güçleri tarafından dağıtılması üze rine ulusal iradeyi somut olarak gösteren Büyük Millet Meclisi, 23 Nisan 1920’de Ankara’da toplanmıştır. Meclis, 20 Ocak 1921’de kabul ettiği ana yasa niteliğindeki Teşkilat-ı Esasiye Kanunu ile egemenliği Türk ulusuna emanet etmiştir. 29 Ekim 1923 tarihinde ise Teşkilat-ı Esasiye Kanunu’nun ilgili maddelerinde yapılan değişikliklerle Türkiye Devleti’nin yönetim şekli Cumhuriyet olarak belirlenmiştir. Cumhuriyet’in ilanı, devrinin tanıklığını yapan ve bir bakıma “canlı ta rihler” olarak anılabilecek şahsiyetler tarafından hatıralara taşınmıştır. Bahsi geçen hatıralar, Cumhuriyet fikrinin doğuşu, Cumhuriyet’in Meclis’te kabulü ve sonrasında yapılan kutlamalar etrafında yazılmış hatıralar hâlinde gruplan dırılabilir. Bu minvalde ilk olarak Mustafa Kemal’in zihninde şekillendirdiği ve dostlarıyla paylaştığı Cumhuriyet düşüncesinden söz edilecektir.