Hind Alt Kıtası Sühreverdiyye Literatürü (XIII-XV. Yüzyıl)

Abstract

Sühreverdiyye tarikatı, Ebü’n-Necîb es-Sühreverdî (ö. 563/1168) tarafından tesis edilerek yeğeni ve halifesi Ebû Hafs Şihâbüddin Ömer es-Sühreverdî’nin (ö. 632/1234) halifeleri vasıtasıyla geniş bir coğrafyaya ulaşmıştır. Sühreverdîliğin zemin bulduğu yerlerden biri de Hind Alt Kıtası’dır. Sühreverdîlik bu bölgede Şihâbüddin Sühreverdî’nin halifelerinden Bahâeddin Zekeriyyâ, Celâleddin Tebrîzî, Seyyid Nûreddin Mübârek Gaznevî, Kâdî Hamîdüddin Nâgevrî, Ziyâeddin Rûmî, Mevlânâ Mecdüddin Hâcî ve Şeyh Türk Beyâbânî ile yaygınlık kazanmıştır. Hind Alt Kıtası’nda 7./13. yüzyılda tarikatı yaymaya başlayan ve pek çok açıdan başarılı faaliyetler gösteren Sühreverdîler, aynı zamanda ortaya koydukları eserler ile mezkûr coğrafyanın telif-tercüme geleneğine de önemli değerler katmışlardır. Sühreverdiyye literatürünü oluşturan fetvâ kitapları, şerhler, melfûzât ve mektûbât türü eserler, tezkire ve dîvânlar tarikatın tarihine ilişkin bilgi sunduğu kadar orta çağ Hind Alt Kıtası’nın dinî, siyâsî ve kültürel tarihine de ışık tutmaktadır. Şeriat temelli tarikat vurgusunu içeren bu eserlerin temel referansı ise Şihâbüddin Sühreverdî’nin Avârifü’l-maârif’i olmuştur. Bu makalede Hind Alt Kıtası’nda Delhi Sultanlığı’nın hükümranlık dönemini içeren 13-15. yüzyıllarda bizzat Sühreverdî mensupları tarafından kaleme alınmış olan eserler kısaca tanıtılarak, Sühreverdîlik ve bölgedeki tasavvuf kültürüne ilişkin yapılacak çalışmalar açısından ilgili literatüre katkı sunulacaktır.

The Suhrawardiyya was founded by Abū al-Najīb al-Suhrawardī and reached a widegeography through the Shihab al-Din ʿUmar al-Suhrawardī. One of the places wherethe Suhrawardiyya found its ground is the Indian Sub-continent. The Suhrawardiyyain this region gained widespread popularity with Bahauddin Zakariyya, MaulanaMajduddin, Nuruddin Ghaznavi, Shaikh Turk Bayabani, Jalaluddin Tabrizi,Hamidud-din Nagauri and Ziauddin Rumi. The members of the Suhrawardiyyaperformed successful activities in many respects, also added important values to thewriting-translation tradition of the aforementioned geography with the works theyproduced. Fatwa books, sharhs, malfuzats and letters, tazkira and divans that makeup the Suhrawardiyya literature not only provide information on the history of theorder, but also shed light on the religious, political and cultural history of the IndianSub-continent. The main reference of these works was Awarif al-maarif. In thisarticle, the works written by the members of the Suhrawardi in the Delhi Sultanatein the Indian Sub-continent will be briefly introduced, and a contribution to therelevant literature will be made in terms of studies on the Suhrawardiyya and suficulture in the region.