Lafzî Müteşâbih İlmi ve Kirmânî’nin el-Burhân fî Müteşâbihi’l-Kur’ân Adlı Eseri

Abstract

Müteşâbih, mâna yönünden kapalılık ifade eden ve muhkemin karşıtı olan “ma- nevi müteşâbih” ile lafızların benzerliğini konu edinen “lafzî müteşâbih” olmak üzere iki çeşittir. Lafzî müteşâbih, lafız benzerliği olan âyetlerin lafızlarındaki benzerlikleri inceleyen bir ilim olarak erken dönemlerde ortaya çıkmıştır. Baş- langıçta, lafzî müteşâbih ayetlerin bir arada toplandığı eserler kaleme alınmışken, ilerleyen dönemlerde bu benzerliğin sebep ve hikmetleri üzerinde duran müsta- kil eserler yazılmasıyla Kur’ân ilimlerinde önemli bir yer edinmiştir. Lafzî mü- teşâbih, belâgat ve fesâhat yönünden Kur’ân’ın i‘câz olduğunu gösterirken aynı zamanda ifadelerdeki benzerliğin farklı mânalar olduğu, her bir durumun kendi- ne özgü anlamlar ifade ettiğini açığa çıkarır. Mahmud b. Hamza b. Nasr el-Kir- mânî lafzî müteşâbih konusuna dair telif ettiği el-Burhân fî müteşâbihi’l-Kurʾân adlı eserinde; âyetlerde, takdîm-te’hîr, ifrâd-cem‘, tezkîr-te’nîs, ta’rîf-tenkîr, ziyâde-noksan ve ibdâli gerektiren sebep ve hikmetleri açıklamıştır. Sûre terti- bine göre açıklamalarını yapan Kirmânî, lafzî müteşâbihin gelişmesine öncülük ettiği gibi bu alanda rol model de olmuştur. el-Burhân fî müteşâbihi’l-Kurʾân adlı eserin içeriği ve konuya dair uygulamalarına yönelik örnek açıklamalar lafzî müteşâbihin anlaşılması, gelişmesi ve yaygınlaşmasına katkı sunacaktır. Söz di- zimini oluşturan lafzî müteşâbih gramer yönünden ziyâde tefsir çalışmalarında ele alınmasıyla Kur’ân’ın mâna zenginliği açığa çıkacaktır.

There a’re two types of mutashābih: “spiritual mutashābih”, that is the oppo- site of “muhkam” and “literal mutashābih”, which deals with the similarity of words. Literal mutashābih emerged as a science that examines the similarities in the wording of verses. While initially works containing literal verses were written together, in later periods independent works on the reasons and wisdom of this similarity are written and gained importance in Qur’anic Sciences. While literary mutashābih shows that the Qur’’ān is miraculous in terms of eloquency and purity of language, it also reveals that the similarities in expressions have own unique meanings. Mahmūd Kirmānī, in his work al-Burhān fī mutashābih al-Qurʾān, wrote on the subject of literary similarities and, explained the rea- sons and wisdom in verses. Kirmānī, who made his statements according to the sūrah order, pioneered the development of literary similarities and became a role model. The content of his work and explanations regarding its application on the subject will contribute to the understanding and development of literary similarities. By approaching literary similarities that constitutes the syntax, in tafsir rather than grammar studies the richness of the meaning of the Qur’ān will be revealed.