Joseph Freiherr Von Hammer-Purgstall'in İstanbul anılarının tahlili

Abstract

Joseph Freiherr von Hammer-Purgstall Osmanlı tarihçilerinin başta Osmanlı İmparatorluğu Tarihi ve diğer başka eserleri ile tanıdığı bir müsteşriktir. İlmî kimliğinin yanında 1799-1800 ve 1802-1806 yılları arasında sırasıyla dil oğlanı ve sefaret katibi olarak İstanbul'da görev yapmıştır. 1842 yılında yazmaya başladığı hatıratı, aile kökeninden ve doğumundan başlayarak 1852 yılına kadar devam etmektedir. Anılarında bu iki İstanbul ikametine de ayrı ayrı dört başlıkta yer verir. Kendi el yazısı ile toplam 5904 sayfa tutan hatıratı, ilk defa 1940 yılında Reinhart Bachofen von Echt tarafından kısaltılarak ve Hammer'in yayın listesi gibi ekler ile 592 sayfaya düşürülerek yayınlanmıştır. Hammer'in kendi hatıratında 400 sayfa tutan İstanbul anıları, Bachofen'de yaklaşık olarak 34 sayfaya baliğdir. Hammer'in Bachofen'in neşrettiği hatıratında göremediğimiz fakat esas hatıratında mevcut olan bilgi ve anılar, araştırmacılara birçok konuda dönemle ilgili veriler sağlar. Hatıratın içeriği Avusturya sefarethanesi içindeki sorunlardan, diğer sefirler ile münasebetlere ve Pera'daki gece hayatına kadar oldukça geniştir. Hatırat ağırlıklı olarak Hammer'in İstanbul'daki çevresi ve kitaplar, kütüphaneler ve kitap pazarları gibi ilgi alanları ve yine İstanbul çevresinde yaptığı gezintilere odaklanır. Hammer, siyasi meseleler hakkında çok az bilgi vermekle beraber, satır aralarında duyduğu bazı siyasi dedikoduları ve kanaatlerini ifade eder. Fakat Hammer'in Kaptan-ı Derya Hüseyin Paşa ile kurduğu dostluk sayesinde onun sarayına davet edildiğini ve haremindeki bir eğlenceye dahi katıldığını, hatırattaki tafsilatlı anlatıdan takip ederiz. Bunun yanında Hammer'in iştirak ettiği müslim ve gayr-i müslim kutlamaları ve dini günleri, İstanbul'daki gayr-i müslim tebaanın yaşantısı ile ilgili vb. birçok konuda anılarında bilgiler mevcuttur. Bu çalışmada Hammer'in İstanbul'daki ikametine dair yayınlanmamış hatıralarının içeriği tanıtılmış ve tetkik edilmiş, sorunları tartışılmış değerlendirilmesi yapılıp tercümesi verilmiştir.Joseph Freiherr von Hammer-Purgstall is an orientalist known by Ottoman historians, especially with his "History of the Ottoman Empire" and other works. Beside his identity as a scholar, he also served in Istanbul as a dragoman and as a secretary of embassy between 1799-1800 and 1802-1806. The memories that he began writing in 1842 starts with the origin of his family and his birth, and continues until the year of 1852. In his memories, he mentions these two Istanbul residences separately, under four different titles. The memories, which holds a total of 5904 pages with his own handwriting, was first published in 1940 by Reinhart Bachofen von Echt, shortened to 592 pages with additions such as Hammer's publication list. Hammer's memoirs of Istanbul, which amount to 400 pages originally, are approximately 34 pages in Bachofen's publication. The information and memories in Hammer's recollections, that we have not seen in the version provided by Bachofen, provides researchers with relevant data in many fields for the era in question. The content of the memoir is quite extensive from the problems in the Austrian embassy, to the relations with other embassies and to the night life in Pera. The main subjects of the memories are Hammer's social environment and his points of interest like books, libraries and book markets, and also his trips around Istanbul. It gives too little information about political issues, but states some political rumors alongside some personal opinions. But thanks to his friendship with Chief Admiral Hussein Pasha, Hammer was invited to his palace, and even joined the entertainment in the harem. He also mentions about Pasha's palace and this entertainmet. Moreover, information about many different subjects such as Muslim and non-Muslim celebrations that he participated in, religious days, lives of the non-Muslim society in Istanbul etc., is available in his memories. In my thesis, Hammer's unpublished memories of İstanbul is cited, and its content is translated and introduced alongside an examination and evaluation of its issues.